Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 27›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Ay'ın yüzeyi ve çukurların oluşumu
Bilgi notu
Ay'ın yüzeyi ve çukurların oluşumu
- Ay, Dünya'nın doğal uydusudur ve küre şeklindedir.
- Yüzeyi düz değildir; kraterler (çukurlar), dağlar ve düzlükler bulunur.
- Ay'da atmosfer yoktur; bu yüzden gökyüzü siyah görünür, rüzgâr ve yağmur olmaz.
- Kraterlerin büyük bölümü göktaşlarının yüzeye çarpmasıyla oluşmuştur.
- Ay kendi ekseni etrafında dönerken Dünya'nın etrafında da dolanır.
Örnek: Ay'a inen bir astronotun yumuşak tozlu zeminde bıraktığı ayak izi, Ay'da rüzgâr ve yağmur olmadığı için yıllarca kalır. Bu bilgi Ay'da atmosfer olduğunu gösterir mi?
Çözüm: Hayır. Rüzgâr ve yağmur atmosfer varlığında oluşan olaylardır. Bunların olmaması atmosfer bulunmadığını gösterir; bu yüzden iz silinmeden kalır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Ay'ın şeklini bir cümleyle yazınız.
Ay yüzeyindeki çukur biçimli oluşumlara ne ad verilir?
Ay'da gündüz bile gökyüzünün siyah görünmesinin nedenini yazınız.
Uygulama
Bir öğrenci, tabağa serdiği ince una küçük taşları yukarıdan bırakıyor ve una çukurlar açılıyor. Bu model Ay'daki hangi olayı temsil eder?
Dünya'ya da göktaşları düşer, ancak Dünya'da Ay'a göre çok daha az krater görülür. Bunun nedenini atmosfer ve aşınma bilgisini kullanarak açıklayınız.
Kübra, 'Ay'ın yüzeyi pürüzsüz bir top gibidir.' diyor. Kübra'nın söylediğini yüzey özellikleri bakımından düzeltiniz.
Düşün
Ay'ın çevresinde Dünya'dakine benzer bir atmosfer olsaydı Ay'ın yüzeyinde ve yüzeyin görünümünde neler değişirdi? En az iki çıkarım yapıp her birini atmosferin varlığıyla ilişkilendirerek gerekçelendiriniz.
Mert, tabaktaki una küçük ve büyük bilyeler bırakıp oluşan çukurları karşılaştırıyor. Büyük bilyenin açtığı çukurun daha büyük olduğunu görüyor. Bu deney modelinde un, bilye ve çukur neleri temsil eder; bu sonuçtan Ay'daki kraterler hakkında nasıl bir çıkarım yapılabilir?
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Ay küre şeklindedir. | Ay her yönden yuvarlak görünen küre biçimli bir gök cismidir. | 8 |
| 2 | Krater | Göktaşı çarpmasıyla oluşan çukurlara krater denir. | 8 |
| 3 | Ay'da atmosfer bulunmaz. | Atmosfer olmadığı için gökyüzü siyah görünür. | 8 |
| 4 | Göktaşlarının Ay yüzeyine çarpıp krater oluşturmasını temsil eder. | Un yüzeyi Ay'ı, taşlar göktaşlarını, açılan çukurlar kraterleri temsil eder. | 12 |
| 5 | Tam puan ölçütleri: (1) Dünya'nın atmosferi göktaşlarının çoğunu yüzeye ulaşmadan yakar (4 puan). (2) Rüzgâr, yağmur ve akarsular gibi etkenler yüzeyi aşındırarak izleri siler (4 puan). (3) Ay'da atmosfer ve aşınma olmadığı için kraterler uzun süre korunur (4 puan). | Atmosfer göktaşlarını yavaşlatıp yakar; aşınma izleri siler. Ay'da bu iki etki yoktur. | 12 |
| 6 | Ay'ın yüzeyi pürüzsüz değildir; kraterler, dağlar ve düzlükler bulunur. | Ay yüzeyi engebelidir ve çok sayıda çukurla kaplıdır. | 12 |
| 7 | Tam puan ölçütleri: (1) Göktaşlarının bir kısmı yüzeye ulaşmadan yanardı, bu yüzden krater sayısı azalırdı (7 puan). (2) Rüzgâr ve yağmur gibi etkenler yüzeyi aşındırır, eski izleri ve kraterleri zamanla silerdi (7 puan). (3) Her çıkarımın atmosferin varlığıyla bağlantısı açıkça kurulmuştur (6 puan). | Atmosfer hem göktaşlarını yakar hem de aşınmaya neden olur; bu iki etki Ay'ın görünümünü değiştirirdi. | 20 |
| 8 | Tam puan ölçütleri: (1) Un Ay yüzeyini, bilyeler göktaşlarını, çukurlar kraterleri temsil eder (6 puan). (2) Daha büyük cisim daha büyük çukur açar (7 puan). (3) Ay'daki büyük kraterlerin daha büyük göktaşlarının çarpmasıyla oluşmuş olabileceği çıkarılır (7 puan). | Modelde cisim büyüdükçe çukur büyür; aynı ilişki Ay'daki kraterler için de çıkarım olarak kullanılır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Ay'daki kraterlerin yalnızca yanardağ ağzı olduğunu düşünmek; kraterlerin büyük bölümü çarpmayla oluşur. · Ay'ın yüzeyinin düz ve pürüzsüz olduğunu sanmak.
Öz kontrol: Ay'da atmosfer olmasaydı yüzeyde hangi olaylar yaşanmazdı, hangileri yaşanırdı?