Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 43›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Ay’ın Evreleri
Bilgi notu
Ay’ın Evreleri
- Ay, Dünya’nın doğal uydusudur; kendi ışığı yoktur, Güneş’ten gelen ışığı yansıtır.
- Ay hem kendi ekseni etrafında döner hem de Dünya’nın çevresinde dolanır.
- Ay’ın Güneş’e bakan yarısı hep aydınlıktır; bu aydınlık yarının Dünya’dan ne kadarının görüldüğü, Ay’ın Dünya ve Güneş’e göre konumuna bağlı olarak değişir.
- Dünya’dan görülen bu farklı görünümlere Ay’ın evreleri denir; ana evreler Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay ve Son Dördün’dür.
Örnek: Dolunay gecesinde Güneş, Dünya ve Ay’ın konumu nasıldır ve Ay neden tamamen aydınlık görünür?
Çözüm: 1) Dolunayda Dünya, Güneş ile Ay’ın arasında yer alır. 2) Ay’ın Güneş’e bakan aydınlık yüzü aynı zamanda Dünya’ya da bakar. 3) Bu yüzden Dünya’dan bakan biri Ay’ın aydınlık yüzünün tamamını görür.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Ay’ın kendi ışığı var mıdır? Ay’ı gökyüzünde parlak görmemizin nedenini bir cümleyle yazınız.
Ay’ın dört ana evresini Yeni Ay’dan başlayarak sırasıyla yazınız.
Dünya’dan bakıldığında Ay’ın tam yarısının aydınlık göründüğü iki ana evrenin adını yazınız.
Uygulama
Ay, İlk Dördün evresinden Dolunay evresine doğru ilerlerken Dünya’dan görülen aydınlık kısım nasıl değişir? Dolunayda aydınlık kısım ne kadardır?
Ay hangi evrede olursa olsun Güneş’e bakan yarısı aydınlık mıdır? Bir iki cümleyle açıklayınız.
Bir öğrenci Ay’ın evrelerini modellemek için karanlık odada bir el feneri, bir top ve kendi başını kullanıyor; topu başının çevresinde döndürüyor. Bu modelde el feneri, top ve öğrencinin başı gerçekte neyi temsil eder?
Düşün
Mert, ‘Ay’ın evreleri, Dünya’nın gölgesinin Ay’ın bir kısmını örtmesiyle oluşur’ diyor. Mert’in düşüncesini bilimsel olarak değerlendiriniz.
Yeni Ay evresinde Ay gökyüzünde bulunduğu hâlde Dünya’dan neredeyse hiç görülmez. Bunun nedenini Ay’ın konumunu ve ışık kaynağını belirterek açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Hayır, Ay’ın kendi ışığı yoktur; Güneş’ten gelen ışığı yansıttığı için parlak görünür. | Ay bir ışık kaynağı değil, Güneş ışığını yansıtan bir gök cismidir. | 8 |
| 2 | Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay, Son Dördün. | Ay, Dünya çevresinde dolandıkça ana evreler bu sırayla yinelenir. | 8 |
| 3 | İlk Dördün ve Son Dördün. | Bu iki evrede Ay’ın Dünya’dan görünen yüzünün yarısı aydınlık, yarısı karanlıktır. | 8 |
| 4 | Aydınlık kısım giderek büyür; yarıdan fazla aydınlık görünür ve Dolunayda Ay’ın Dünya’dan görünen yüzünün tamamı aydınlık olur. | Ay’ın Dünya ve Güneş’e göre konumu değiştikçe aydınlık yarının Dünya’dan görünen bölümü artar. | 12 |
| 5 | Evet, Ay’ın Güneş’e bakan yarısı her zaman aydınlıktır; evreleri, bu aydınlık yarının Dünya’dan ne kadarının görüldüğü belirler. | Güneş Ay’ın her zaman bir yarısını aydınlatır; değişen şey bizim bakış açımızdır. | 12 |
| 6 | El feneri Güneş’i, top Ay’ı, öğrencinin başı Dünya’yı temsil eder. | Işık kaynağı Güneş, ışığı yansıtan ve Dünya çevresinde dolanan cisim Ay’dır; gözlemci Dünya’dadır. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (1) Mert’in düşüncesinin doğru olmadığını belirtme (4 puan); (2) Ay’ın Güneş’e bakan yarısının her zaman aydınlık olduğunu yazma (8 puan); (3) Evrelerin, bu aydınlık yarının Dünya’dan görünen kısmının Ay’ın Dünya ve Güneş’e göre konumuyla değişmesinden oluştuğunu açıklama (8 puan). | Evreler gölgeyle değil, aydınlık yarının görünen miktarının değişmesiyle oluşur. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (1) Yeni Ay’da Ay’ın Dünya ile Güneş arasında olduğunu yazma (6 puan); (2) Güneş’in aydınlattığı yüzün Dünya’ya bakmayan yüz olduğunu belirtme (7 puan); (3) Ay’ın kendi ışığı olmadığı için Dünya’ya bakan karanlık yüzünün görülemediğini açıklama (7 puan). | Aydınlık yüz Dünya’dan görünmez, Ay da kendi ışığını yayamaz; bu yüzden Yeni Ay’da Ay seçilemez. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Ay’ın evrelerini Dünya’nın gölgesinin Ay’a düşmesiyle karıştırmak. · Ay’ın kendi ışığı olduğunu, bu yüzden parladığını düşünmek.
Öz kontrol: Evrelerin oluşmasında hangi hareketin ve hangi üç gök cisminin konumunun etkili olduğunu söyleyebiliyor muyum?