Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 60›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Kuvvet ve Etkileri
Bilgi notu
Kuvvet ve Etkileri
- Kuvvet, bir cisme uygulanan itme ya da çekmedir.
- Kuvvet durgun cismi hareket ettirebilir, hareketli cismi durdurabilir, yönünü değiştirebilir veya şeklini değiştirebilir.
- Kuvvetin birimi Newton'dur (N); dinamometre ile ölçülür.
- Uygulanan kuvvet büyüdükçe etkisi de genellikle artar.
Örnek: Ali, kapalı duran kapıyı iterek açıyor. Kuvvetin türü ve etkisi nedir?
Çözüm: Kapı önce durgundur. Ali kapıya itme uyguluyor ve kapı hareket ediyor. Kuvvet itmedir; etkisi durgun cismi harekete geçirmektir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Elif, çekmeceyi açmak için tutamağından kendine doğru asılıyor. Elif çekmeceye itme mi, çekme mi uygulamıştır?
Kuvvetin ölçü birimi nedir ve kuvvet hangi araçla ölçülür?
Rüzgâr, durgun duran bir yelkenli tekneyi ilerletiyor. Rüzgârın uyguladığı kuvvet teknede hangi etkiyi yapmıştır?
Uygulama
Aşağıdaki olaylarda kuvvetin etkisini yazın: (a) Kaleci, gelen topu tutup durduruyor. (b) Bir çocuk sünger topu avucunda sıkıyor. (c) Basketbolcu, yere sektirdiği topun yönünü sağa çeviriyor.
Bir dinamometrenin ölçek çizgisi 0'dan 10 N'ye kadar eşit 10 bölmeye ayrılmıştır. Dinamometrenin yayını 7 bölme uzatan kuvvet kaç N'dur?
Aynı esnek yayı Deniz 2 N, Kaan 5 N büyüklüğündeki kuvvetle çekiyor. Yayı daha çok uzatan kimdir? Nedenini yazın.
Düşün
Dolu bir futbol topuna ayakla vurulduğunda top önce hafifçe ezilir, sonra hızla uzaklaşır. Bu olayda gözlenen iki farklı etkiyi kuvvet kavramını kullanarak açıklayın.
Bir öğrenci 'Kuvvet yalnızca cisimleri hareket ettirir.' diyor. Bu iddianın yanlış olduğunu iki farklı günlük hayat örneğiyle gerekçelendirin.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Çekme | Kuvvet, cismi kendine doğru getirecek yönde uygulandığı için çekmedir. | 8 |
| 2 | Birim Newton'dur (N); dinamometre ile ölçülür. | Kuvvet Newton (N) birimiyle ifade edilir ve dinamometre bu birimle ölçüm yapar. | 8 |
| 3 | Durgun cismi harekete geçirme (hareketlendirme) etkisi | Tekne başta durgundu, kuvvetle birlikte hareket etmeye başladı. | 8 |
| 4 | (a) Hareketli cismi durdurma. (b) Şekil değiştirme. (c) Yön değiştirme. (Her biri 4 puan) | (a) Top hareketliyken duruyor. (b) Topun biçimi değişiyor. (c) Hareketin yönü değişiyor. | 12 |
| 5 | 7 N | Her bölme 10 ÷ 10 = 1 N'dur; yay 7 bölme uzadığına göre kuvvet 7 × 1 = 7 N olur. | 12 |
| 6 | Kaan. Uyguladığı kuvvet daha büyük olduğu için yayın şekil değişimi daha fazla olur. | 5 N > 2 N olduğundan Kaan'ın kuvveti büyüktür; kuvvet büyüdükçe yayın uzaması artar. | 12 |
| 7 | Tam puan ölçütleri: (1) Topun ezilmesinin kuvvetin şekil değiştirme etkisi olduğunu yazma: 8 p. (2) Topun durgunluktan harekete geçip uzaklaşmasının kuvvetin hareketlendirme etkisi olduğunu yazma: 8 p. (3) Bu kuvvetin ayaktan topa uygulanan bir itme olduğunu belirtme: 4 p. Toplam 20 p. | Aynı kuvvet hem topun biçimini hem de hareket durumunu değiştirebilir; ayak topu iter. | 20 |
| 8 | Tam puan ölçütleri: (1) İddianın yanlış olduğunu, kuvvetin başka etkileri de olduğunu belirtme: 4 p. (2) Birinci örnek ve gösterdiği etki (örn. bir lastiği germek: şekil değiştirme): 8 p. (3) Birinci örnekten farklı bir etkiyi gösteren ikinci örnek (örn. yuvarlanan topu elle durdurmak: durdurma): 8 p. Toplam 20 p. | Kuvvet hareketi başlatmanın yanında durdurabilir, yönünü ve cisimlerin şeklini de değiştirebilir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Kuvvetin yalnızca cismi hareket ettirdiğini sanıp şekil değiştirme etkisini unutmak. · Kuvvetin birimini kilogram veya metre gibi başka ölçü birimleriyle karıştırmak.
Öz kontrol: Verilen olayda cismin hareketi mi, yönü mü yoksa şekli mi değişiyor diye kendime sordum mu?