Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 82›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Sürtünme Kuvveti ve Yüzey Özelliği
Bilgi notu
Sürtünme Kuvveti ve Yüzey Özelliği
- Birbirine temas eden yüzeyler arasında hareketi zorlaştıran kuvvete sürtünme kuvveti denir.
- Sürtünme kuvveti, cismin hareket yönüne zıt yönde etki eder.
- Yüzey ne kadar pürüzlüyse sürtünme o kadar fazla, ne kadar düzgün ve kaygansa o kadar azdır.
- Sürtünme yürümemizi ve durabilmemizi sağlar; ancak eşyaları aşındırır ve ısıtır.
Örnek: Kerem aynı kutuyu önce halı üzerinde, sonra buzlu zemin üzerinde itiyor. Kutuyu hangi zeminde itmek daha kolaydır? Neden?
Çözüm: Halı pürüzlü, buz ise düzgün ve kaygandır. Pürüzlü yüzeyde sürtünme fazla, buzda azdır. Sürtünme az olduğundan kutuyu buzlu zeminde itmek daha kolaydır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Birbirine temas eden yüzeyler arasında hareketi zorlaştıran kuvvetin adı nedir?
Hareket eden bir cisme etki eden sürtünme kuvveti, cismin hareket yönüne göre hangi yöndedir?
Zımpara kâğıdı ile cam yüzeyden hangisinde sürtünme kuvveti daha büyüktür?
Uygulama
Buz pateni yapan bir sporcu buz üzerinde kolayca kayarken, aynı ayakkabıyla kalın bir halı üzerinde kaymakta zorlanır. Bu durumu yüzey özelliği ve sürtünme kuvveti ile açıklayınız.
Karlı ve buzlu yollara kum veya çakıl taşı serpilmesinin amacını sürtünme kuvveti açısından yazınız.
Bir marangoz, tahta bir yüzeyi zımparalıyor. Zımparalamadan sonra yüzeydeki sürtünme kuvveti nasıl değişir? Nedenini yazınız.
Düşün
Aynı tahta kasa, A zemininde 10 N, B zemininde 25 N büyüklüğündeki kuvvetle hareket ettirilebilmektedir. Hangi zeminde sürtünme kuvveti daha büyüktür? Hangi zeminin daha pürüzlü olduğunu da belirterek gerekçenizi yazınız.
Günlük hayattan sürtünmenin yararlı olduğu iki durum ve zararlı olduğu bir durum örneği veriniz. Her örnekte sürtünmenin neden yararlı ya da zararlı olduğunu açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Sürtünme kuvveti. | Temas eden yüzeylerin birbirine göre hareketine karşı koyan kuvvete sürtünme kuvveti denir. | 8 |
| 2 | Hareket yönüne zıt (ters) yöndedir. | Sürtünme hareketi engellemeye çalıştığı için hareketin tersine etki eder. | 8 |
| 3 | Zımpara kâğıdında. | Zımpara kâğıdı pürüzlü, cam ise düzgündür; pürüzlü yüzeyde sürtünme daha fazladır. | 8 |
| 4 | Tam puan ölçütleri (12 puan): Buzun düzgün/kaygan olduğunu ve sürtünmenin az olduğunu yazma (4 puan); halının pürüzlü olduğunu ve sürtünmenin fazla olduğunu yazma (4 puan); bu farkın sonucu olarak buzda kolay, halıda zor kayıldığını belirtme (4 puan). | Sürtünme kuvveti yüzey pürüzlü oldukça artar, düzgün oldukça azalır; kayma kolaylığı sürtünmenin azlığına bağlıdır. | 12 |
| 5 | Yolun yüzeyini pürüzlü hâle getirerek sürtünme kuvvetini artırmak; böylece araçların ve yayaların kaymasını önlemek. | Kum ve çakıl yüzeyi pürüzlendirir; pürüzlü yüzeyde sürtünme artar ve kayma azalır. | 12 |
| 6 | Sürtünme kuvveti azalır; çünkü zımparalama yüzeydeki pürüzleri giderir ve yüzeyi düzgünleştirir. | Düzgün yüzeylerde sürtünme pürüzlü yüzeylere göre daha azdır. | 12 |
| 7 | Tam puan ölçütleri (20 puan): B zemininde sürtünme daha büyüktür (6 puan); kasayı hareket ettirmek için daha büyük kuvvet gerektiğinden sürtünmenin daha fazla olduğunu belirtme (8 puan); sürtünme fazla olduğu için B zemininin daha pürüzlü olduğunu söyleme (6 puan). | Hareket ettirmek için gereken kuvvet, karşı koyan sürtünme kuvvetiyle ilişkilidir; sürtünme arttıkça yüzey daha pürüzlüdür. | 20 |
| 8 | Tam puan ölçütleri (20 puan): Yararlı birinci örnek ve gerekçesi (5 puan); yararlı ikinci örnek ve gerekçesi (5 puan); zararlı örnek (5 puan) ve zararın nedeni/sonucu (5 puan). Örnek: Yürürken kaymamamız, frenin aracı durdurması yararlı; makine parçalarının aşınması ve ısınması zararlı. | Sürtünme tutunmayı ve durmayı sağlar (yararlı), ama aşınma ve ısınmaya yol açar (zararlı). | 20 |
Sık yapılan hatalar: Sürtünme kuvvetinin hareket yönünde etki ettiğini düşünmek. · Çok düzgün yüzeylerde sürtünmenin hiç olmadığını sanmak.
Öz kontrol: Bir yüzeyin pürüzlülüğü arttığında sürtünme kuvveti nasıl değişir?