Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 89›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Sürtünme Kuvveti ve Direnç
Bilgi notu
Sürtünme Kuvveti ve Direnç
- Sürtünme kuvveti, temas eden yüzeyler arasında oluşur ve hareketin tersi yönünde etki eder.
- Yüzey ne kadar pürüzlüyse sürtünme o kadar fazladır; yüzeyi kaygan yapmak sürtünmeyi azaltır.
- Sürtünme kaymayı önler, fren yapmayı sağlar; ama aşınmaya ve ısınmaya da yol açar.
- Su ve hava da içlerinde hareket eden cisme direnç uygular. Cismin biçimi ve yüzey alanı bu direnci değiştirir.
Örnek: Ali, ahşap bir tahtanın yüzeyini zımparayla pürüzsüz hâle getiriyor. Tahta üzerinde kayan bir kutunun hareketi nasıl etkilenir?
Çözüm: Zımparalanan yüzey daha az pürüzlü olur. Pürüz azalınca sürtünme kuvveti azalır. Bu yüzden kutu daha kolay ve daha uzağa kayar.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Hareket eden bir cisme, temas ettiği yüzeyin uyguladığı ve hareketin tersi yönünde etki eden kuvvetin adı nedir?
Kışın buzlu yolda araç lastiklerine zincir takılmasının sürtünme kuvvetine etkisi nedir?
Ellerimizi birbirine hızla sürttüğümüzde ısındığını hissederiz. Sürtünme sırasında enerjinin bir kısmı hangi enerji türüne dönüşür?
Uygulama
Bir çocuk aynı kutuyu önce halı üzerinde, sonra buz pistinde itiyor. Hangi yüzeyde daha az kuvvet gerekir ve bunun nedeni nedir?
Yüzücülerin başlarına kaygan yapılı, sıkı bone takmasının amacı nedir?
Aynı kâğıt biri düz ve geniş, diğeri sıkıca buruşturulup top yapılmış olarak aynı yükseklikten aynı anda bırakılıyor. Hangisi yere daha geç ulaşır? Nedenini yaz.
Düşün
Bir bisikletçi zincirini yağlıyor ve fren yaparken balataların tekerleğe sürtünmesinden yararlanıyor. Bu iki uygulamanın her birinde sürtünmenin bilerek artırıldığını mı azaltıldığını mı belirt ve nedenini açıkla.
Bir spor ayakkabı üreticisi koşu ayakkabılarının tabanını oluklu ve girintili yapıyor. Bu tasarımın sürtünme açısından yararını açıkla. Ayrıca sürtünmenin hiç olmadığı bir dünyada günlük yaşamda yaşanacak bir sorunu gerekçesiyle yaz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Sürtünme kuvveti. | Temas eden yüzeyler arasında hareketin tersine oluşan kuvvet sürtünme kuvvetidir. | 8 |
| 2 | Sürtünmeyi artırır. | Zincir lastiğin yola tutunmasını artırır; böylece kayma azalır. | 8 |
| 3 | Isı enerjisine. | Sürtünen yüzeylerde hareket enerjisinin bir kısmı ısıya dönüşür. | 8 |
| 4 | Buz pistinde; buz daha pürüzsüz olduğundan sürtünme kuvveti daha azdır. | Pürüzsüz yüzeyde sürtünme az olduğundan kutuyu itmek için gereken kuvvet de azdır. | 12 |
| 5 | Suyun yüzücüye gösterdiği direnci azaltmak. | Kaygan ve vücuda uyumlu yüzey suyu kolay yarar; su direnci azalır. | 12 |
| 6 | Düz ve geniş kâğıt daha geç ulaşır; geniş yüzeyi daha büyük hava direnci oluşturur. | Yüzey alanı büyük olan kâğıda hava daha çok direnç uygular ve düşüş yavaşlar. | 12 |
| 7 | Ölçütler (20 puan): Zincirin yağlanması sürtünmeyi azaltır (5). Gerekçe: yüzeyler kayganlaşır, zincirin ve dişlilerin aşınması ve enerji kaybı azalır (5). Balata ile frenleme sürtünmeyi artırır (5). Gerekçe: balata tekerleğe sürtünerek hareketi yavaşlatır ve durdurur (5). | Yağ yüzeyleri kaygan yapar, balata ise tekerleğe sürtünerek durdurur; ilki sürtünmeyi azaltır, ikincisi artırır. | 20 |
| 8 | Ölçütler (20 puan): Oluklu taban yüzeyi pürüzlü yapıp sürtünmeyi artırır (6). Böylece ayakkabı zemine tutunur, kayma azalır (4). Sürtünmesiz ortamda en az bir sorun belirtilir: yürüyememek, araçları durduramamak, nesneleri tutamamak vb. (5). Seçilen sorunun sürtünmeyle ilişkisi gerekçelendirilir (5). | Taban desenleri tutunmayı artırır; sürtünme olmasaydı ayak zemini itemez, fren tutmazdı. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Sürtünmenin yalnızca zararlı bir kuvvet olduğunu sanmak; oysa yürümeyi ve frenlemeyi sağlar. · Pürüzlü yüzeyde sürtünmenin azaldığını düşünmek; pürüz arttıkça sürtünme artar.
Öz kontrol: Verilen uygulama kaymayı önlüyor mu yoksa hareketi kolaylaştırıyor mu; bu sürtünmeyi hangi yönde değiştirir?