Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 98›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Mikroskop ve Hücre
Bilgi notu
Mikroskop ve Hücre
- Mikroskop, çıplak gözle görülemeyen küçük cisim ve canlıları büyüterek incelememizi sağlar.
- Gözün baktığı mercek oküler, örneğe yakın mercek objektiftir; toplam büyütme ikisinin büyütmesinin çarpımıdır.
- Canlılar beslenir, solunum yapar, büyür, çoğalır ve uyarılara tepki verir.
- Hücre, canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimidir; temel kısımları hücre zarı, sitoplazma ve çekirdektir.
- Bitki hücresinde ayrıca hücre duvarı ve kloroplast bulunur; hayvan hücresinde bulunmaz.
Örnek: Bir mikroskopta okülerin büyütmesi 5x, objektifin büyütmesi 20x ise toplam büyütme kaç kattır?
Çözüm: Toplam büyütme = oküler büyütmesi x objektif büyütmesi = 5 x 20 = 100 kat.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bakteri gibi çıplak gözle görülemeyen çok küçük canlıları incelemek için hangi laboratuvar aracı kullanılır?
Bir mikroskopta gözün yaklaştırıldığı merceğin adı nedir?
Canlıların yapı ve görev bakımından en küçük birimine ne ad verilir?
Uygulama
Bir öğrenci gölet suyundan aldığı damlayı mikroskopta inceliyor. Küçük bir varlığın çevresindeki yosun parçalarını yuttuğunu, hareket ederek yön değiştirdiğini ve kısa süre sonra ikiye bölünüp çoğaldığını görüyor. Bu gözlemlerden varlığın canlı olduğunu gösteren üç canlılık özelliğini yazınız.
Hem bitki hücresinde hem de hayvan hücresinde bulunan üç temel kısmı yazınız.
Bir mikroskopta okülerin büyütmesi 10x, kullanılan objektifin büyütmesi 40x ise incelenen örnek kaç kat büyük görülür?
Düşün
Ali, nemli pamuk üzerine bir fasulye tohumu ve bir çakıl taşı koyup bir hafta bekliyor. Tohumdan küçük bir kök çıkıyor ve boyu uzuyor; taşta hiçbir değişiklik olmuyor. Bu gözleme göre tohumun hangi canlılık özelliğini gösterdiğini belirtiniz ve taşın neden cansız sayıldığını gerekçelendiriniz.
Bir öğrenci mikroskopta bir su bitkisinin yaprak hücresini ve kendi ağız içinden aldığı bir yanak hücresini inceliyor. Yaprak hücresinde hücre duvarı ve yeşil kloroplast görüyor, yanak hücresinde görmüyor. Yaprak hücresinin hangi hücre türü olduğunu hangi yapılara dayanarak anladığını, yanak hücresinin hangi tür olduğunu ve hücre duvarının görevini açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Mikroskop. | Mikroskop mercekleriyle küçük canlıların görüntüsünü büyütür. | 8 |
| 2 | Göz merceği (oküler). | Gözün baktığı mercek oküler, örneğe yakın olan mercek objektiftir. | 8 |
| 3 | Hücre. | Tüm canlılar bir veya daha fazla hücreden oluşur. | 8 |
| 4 | Beslenme (yosun parçalarını yutması), uyarılara tepki verme/hareket etme (yön değiştirmesi) ve üreme/çoğalma (ikiye bölünmesi). | Her gözlem bir canlılık özelliğine karşılık gelir: yutma beslenmeyi, yön değiştirme tepkiyi, ikiye bölünme üremeyi gösterir. | 12 |
| 5 | Hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek. | Hücre duvarı ve kloroplast yalnızca bitki hücresinde bulunduğu için ortak kısımlar bu üçüdür. | 12 |
| 6 | 400 kat. | Toplam büyütme = 10 x 40 = 400. | 12 |
| 7 | Tam puan ölçütleri: Tohumun büyüyüp geliştiğini (büyüme ve gelişme özelliği) belirtme: 7 puan. Bu özellik nedeniyle tohumun canlı sayıldığını söyleme: 3 puan. Taşın beslenme, büyüme, üreme, tepki verme gibi hiçbir canlılık özelliği göstermediğini belirtme: 6 puan. Canlı-cansız ayrımının canlılık özelliklerine bakılarak yapıldığı sonucuna varma: 4 puan. Toplam 20 puan. | Canlılar canlılık özelliklerini gösterir; kök çıkarıp uzayan tohum büyüme gösterirken taş hiçbir özellik göstermez. | 20 |
| 8 | Tam puan ölçütleri: Yaprak hücresinin bitki hücresi olduğunu belirtme: 3 puan. Dayanak olarak hücre duvarı ve kloroplastı söyleme (her biri 3 puan): 6 puan. Yanak hücresinin hayvan hücresi olduğunu ve bu iki yapının hayvan hücresinde bulunmadığını belirtme: 5 puan. Hücre duvarının hücreyi koruduğunu ve ona şekil verdiğini yazma: 6 puan. Toplam 20 puan. | Hücre duvarı ve kloroplast bitki hücresine özgüdür; hayvan hücresinde bulunmaz. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Hareket etmeyen varlıkları (ör. bitkileri) cansız sanmak ve canlılığı yalnız harekete bağlamak. · Toplam büyütmeyi bulurken oküler ve objektif büyütmelerini çarpmak yerine toplamak.
Öz kontrol: Bir varlığın canlı olduğuna karar verirken hangi canlılık özelliklerine bakıyorum?