Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 14›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Işık Kaynakları ve Işığın Yayılması
Bilgi notu
Işık Kaynakları ve Işığın Yayılması
- Kendi ışığını yayan varlıklara ışık kaynağı denir.
- Doğal ışık kaynakları insan yapımı değildir; Güneş, yıldızlar ve şimşek bunlardandır.
- Yapay ışık kaynaklarını insanlar üretir; ampul, mum ve el feneri bunlara örnektir.
- Işık, kaynaktan her yöne doğrusal yollarla yayılır.
- Ay ve gezegenler kendi ışığını üretmez; Güneş'ten gelen ışığı yansıtır.
Örnek: Gece parlak görünen Ay bir ışık kaynağı mıdır?
Çözüm: Ay kendi ışığını üretmez. Güneş'ten gelen ışığı yansıtır ve bu ışık gözümüze ulaşır. Bu yüzden Ay ışık kaynağı değildir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Kendi ışığını yayan varlıklara ne ad verilir?
Şimşeğin ve kibrit alevinin hangi tür ışık kaynağı olduğunu yazınız.
Yapay ışık kaynağı ne demektir? Bir örnek vererek yazınız.
Uygulama
Aşağıdaki varlıklardan yalnızca doğal ışık kaynağı olanları yazınız: kandil, yıldız, el feneri, şimşek, LED lamba, mum.
Bir odada yalnızca bir mum yanıyor. Odanın karşı köşesinde oturan Aslı da mumun alevini görebiliyor. Bu durum ışığın hangi özelliğiyle açıklanır?
Ateş böceği geceleri parlayan bir canlıdır. Ateş böceğinin yapay değil, doğal ışık kaynağı olduğunu gerekçesiyle yazınız.
Düşün
Karanlık bir odada Ece, aynı büyüklükte ve ortalarında birer delik bulunan üç kartonu aynı hizaya dizip arkasından el feneri yakıyor; ışık karşıdaki duvarda bir nokta oluşturuyor. Ortadaki kartonu biraz yana kaydırınca duvardaki nokta kayboluyor. Bunun nedenini ve bu deneyden ışığın yayılması hakkında çıkaracağınız sonucu açıklayınız.
Bisikletlerin arkasındaki reflektör (kedigözü) gece bir arabanın farı üzerine tutulduğunda parlar, far yokken ise karanlık görünür. Reflektör bir ışık kaynağı mıdır? Gerekçesini yazınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Işık kaynağı. | Işığı kendisi üreten varlıklara ışık kaynağı denir. | 8 |
| 2 | Şimşek doğal, kibrit alevi yapay ışık kaynağıdır. | Şimşek doğada kendiliğinden oluşur; kibrit ise insanlar tarafından üretilmiştir. | 8 |
| 3 | İnsanlar tarafından üretilmiş ışık kaynağıdır; örneğin ampul, mum, el feneri (biri yeterli). | Yapay ışık kaynakları doğada kendiliğinden bulunmaz, insan yapımıdır. | 8 |
| 4 | Yıldız ve şimşek. | Kandil, el feneri, LED lamba ve mum insan yapımıdır; yıldız ve şimşek ise kendiliğinden ışık yayar. | 12 |
| 5 | Işık kaynaktan her yöne doğrusal yollarla yayılır; bu yüzden ışık karşı köşedeki Aslı'ya da ulaşır. | Mumun ışığı her yöne düz çizgiler boyunca gittiği için odanın her köşesine ulaşır. | 12 |
| 6 | Ateş böceği insan yapımı değildir; doğada canlı olarak yaşar ve ışığı kendiliğinden üretir. Bu yüzden doğal ışık kaynağıdır. | Doğal ışık kaynağı olmanın ölçütü insan yapımı olmamasıdır. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (a) Delikler aynı doğru üzerindeyken ışık üç delikten de geçer; kaydırılınca delikler hizadan çıkar ve karton ışığı engeller (6 p). (b) Işık engele çarpıp dönemediği için duvara ulaşamaz, nokta kaybolur (6 p). (c) Sonuç: Işık kaynaktan çıkınca doğrusal (düz) bir yol izler (8 p). | Işık düz gittiği için eğilip delikten dolanamaz; delikler hizadan çıkınca geçişi kesilir. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (a) Hayır, reflektör ışık kaynağı değildir (4 p). (b) Kendi ışığını üretmez (8 p). (c) Gelen far ışığını yansıtır; bu ışık gözümüze ulaştığı için parlak görünür (8 p). | Far yokken parlamaması reflektörün ışığı kendisinin üretmediğini gösterir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Parlak görünen her cismi (Ay, ayna gibi) ışık kaynağı sanırlar. · Mumu ya da ateşi doğal ışık kaynağı sanıp insan yapımı olmayı ölçüt almazlar.
Öz kontrol: Bir cisme ışık kaynağı demek için o cismin kendi ışığını üretip üretmediğine baktım mı?