Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 23›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Işığın Yayılması
Bilgi notu
Işığın Yayılması
- Kendiliğinden ışık yayan cisimlere ışık kaynağı denir; Güneş, mum alevi ve yanan ampul örnektir.
- Işık kaynaktan her yöne doğru, düz çizgi boyunca yayılır.
- Işığın izlediği yolu göstermek için çizilen ince ve oklu çizgilere ışın denir.
- Işığı geçirmeyen bir engel ışığın yolunu keser; engelin arkasında ışığın ulaşamadığı gölge bölgesi oluşur.
Örnek: El feneriyle aydınlatılan bir kitabın arkasında gölge oluşuyor. Gölgenin oluşma nedeni nedir?
Çözüm: Işık düz çizgi boyunca yayılır. Kitap ışığı geçirmez ve ışık kitabın etrafından dolanıp arka tarafa geçemez. Bu yüzden arkada ışığın ulaşmadığı bir bölge, yani gölge oluşur.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Güneş, defter, mum alevi ve yanan lamba arasından ışık kaynağı olanları yazınız.
Bir ışık kaynağından çıkan ışık nasıl yol alır? Tek cümleyle yazınız.
Işığın izlediği yolu göstermek için çizilen, ucu oklu ince çizgiye ne ad verilir?
Uygulama
Ayşe, ışık geçirmeyen bir kartona iğneyle küçük bir delik açıyor. Mum alevi, kartondaki delik ve Ayşe'nin gözü aynı düz çizgi üzerinde olacak biçimde yerleştiriliyor. Ayşe mum alevini görür mü? Nedenini yazınız.
Işık geçirmeyen iki kartonun ortalarında birer delik vardır. Birinci kartonun deliği mum alevi ve göz ile aynı hizadadır; ikinci kartonun deliği ise bu hizanın 3 cm aşağısındadır. İki karton alev ile göz arasına konursa alev görülür mü? Nedenini yazınız.
Birer deliği olan dört ışık geçirmeyen karton, delikleri aynı hizada olacak biçimde mum alevi ile göz arasına yerleştirilmiştir ve alev görülmektedir. Kartonlardan biri yana doğru 2 cm kaydırılırsa ne olur? Nedenini yazınız.
Düşün
Kerem karanlık bir odada, dumanla doldurulmuş şeffaf bir kutunun içinden ince bir fener ışığı geçiriyor ve ışığın yolunu düz bir çizgi olarak görüyor. Sonra ışığın yoluna ışık geçirmeyen kalın bir kitap koyuyor. (a) Kitabın arkasındaki bölgede ne gözlenir? (b) Bu iki gözlemden ışığın yayılmasıyla ilgili hangi iki sonuç çıkarılır?
Bir sınıfın tavan ortasındaki yanan lamba, sınıfın farklı köşelerinde oturan tüm öğrenciler tarafından görülebiliyor. (a) Bu durum ışığın yayılması hakkında ne gösterir? (b) Bir öğrenci ile lamba arasına ışık geçirmeyen büyük bir levha tutulursa o öğrenci lambayı görebilir mi? Gerekçesini yazınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Güneş, mum alevi, yanan lamba. | Işık kaynakları kendiliğinden ışık yayar; defter ise yalnızca üzerine düşen ışığı yansıtır, kendisi ışık yaymaz. | 8 |
| 2 | Her yöne doğru ve düz çizgi (doğrusal) boyunca yol alır. | Işığın doğrusal yayılması temel özelliğidir; ışık eğrilerek ilerlemez. | 8 |
| 3 | Işın (ışık ışını). | Işığın yönünü ve yolunu göstermek için çizilen oklu doğrulara ışın denir. | 8 |
| 4 | Görür; çünkü ışık düz çizgi boyunca yayılır ve alev, delik ve göz aynı doğru üzerinde olduğundan ışık delikten geçip göze ulaşır. | Işık doğrusal yayıldığı için aynı doğru üzerindeki delikten geçerek göze gelebilir. | 12 |
| 5 | Görülmez; ikinci kartonun deliği alev ile göz arasındaki düz çizgi üzerinde olmadığı için ışık o delikten geçemez ve göze ulaşamaz. | Işık düz çizgi boyunca yayılır; hizadan kaçan delik ışığı geçirmez, karton ise ışığı durdurur. | 12 |
| 6 | Alev görülemez; kaydırılan kartonun deliği diğerleriyle aynı doğru üzerinde olmaktan çıkar ve ışık düz yol izlediği için bu delikten sonra göze ulaşamaz. | Işık yalnızca düz bir doğru boyunca ilerleyebilir; deliklerden biri bu doğrudan ayrılırsa ışık karton tarafından tutulur. | 12 |
| 7 | Puanlama (20): a) Kitabın arkasına ışık ulaşmaz, karanlık bir bölge (gölge) oluşur: 6 puan. b) Işık düz çizgi boyunca yayılır: 7 puan. Işık geçirmeyen engel ışığın yolunu keser, ışık engelin etrafından dolanıp arkasına geçemez: 7 puan. | Duman ışığın izlediği yolu görünür kılar ve yol düzdür; kitap ışığı geçirmediği için arkasında gölge oluşur. | 20 |
| 8 | Puanlama (20): a) Işık kaynaktan her yöne yayılır: 7 puan; ışık her öğrenciye düz çizgi boyunca ulaşır: 6 puan. b) Öğrenci lambayı göremez: 3 puan; çünkü ışık düz yol izler, levhayı geçemez ve dolanarak göze gelemez: 4 puan. | Her yöne yayılan ışık düz yollarla öğrencilere gelir; yol üzerine konan geçirmeyen levha bu yolu keser. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Işığın engellerin ya da deliklerin kenarından dolanıp göze ulaşabileceğini sanmak. · Yalnızca deliklerin var olmasına bakıp göz, delikler ve kaynağın aynı doğru üzerinde olması gerektiğini unutmak.
Öz kontrol: Kaynak, bütün delikler ve göz tek bir düz çizgi üzerinde mi?