Fen Bilimleri 5.Sınıf Ders Kitabı (2.Kitap) — Sayfa 59 Cevapları

Bütün maddeler tanecikli yapıdadır; bu özellik tüm maddeler için geçerlidir.

1. Tablodaki maddelerin hâli ne olursa olsun yapısını düşünüyoruz.
2. Katı, sıvı ve gaz tüm maddeler gözle görülmeyen çok küçük taneciklerden oluşur.
3. Bu nedenle demir, su, süt, hava, tahta ve buharın hepsi işaretlenir.

Kendini kontrol et: Bu satırda altı kutunun hepsinde işaret var mı?

Belirli şekilli, akışkan olmayan maddeler katıdır.

1. Tabloda 'Belirli şekilleri vardır' satırında işaretlediğin maddeleri bul.
2. Bu maddelerin akışkan olmadığını ve yalnız titreşim yaptığını kontrol et.
3. Bu özellikler katılara ait olduğundan katı kutusuna demir ve tahtayı yaz.

Kendini kontrol et: Katı kutusuna yazdığın maddeler başka kaba konunca şeklini koruyor mu?

Akışkan, kabın şeklini alan ve sıkıştırılamayan maddeler sıvıdır.

1. Tabloda akışkan olup sıkıştırılamayan maddeleri bul.
2. Bu maddelerin kabın şeklini aldığını ama hacmini koruduğunu düşün.
3. Bu özellikler sıvılara ait olduğundan sıvı kutusuna su ve sütü yaz.

Kendini kontrol et: Sıvı kutusundaki maddeler akışkan ama sıkıştırılamaz mı?

Akışkan, sıkıştırılabilen ve boşluğu çok fazla olan maddeler gazdır.

1. Tabloda 'Sıkıştırılabilir' ve 'boşluk çok fazladır' satırlarında işaretlediğin maddeleri bul.
2. Bu maddelerin akışkan olduğunu ve bulundukları kabı tamamen doldurduğunu kontrol et.
3. Bu özellikler gazlara ait olduğundan gaz kutusuna hava ve buharı yaz.

Kendini kontrol et: Gaz kutusundaki maddelerin hepsi sıkıştırılabilir mi?

Belirli şekli olan herhangi bir madde yazılabilir.

1. Çevrende elinle tutabildiğin, şeklini koruyan nesneleri düşün.
2. Seçtiğin her maddenin akmadığını ve sıkıştırılamadığını kontrol et.
3. Uygun olanları katı satırına yaz; ör. kalem, masa, taş.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Silgi, kitap, demir çivi (Oda koşullarında belirli şekli ve hacmi olan her madde katı örneği olarak geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her madde başka bir yere konduğunda şeklini koruyor mu?

Akıp kabın şeklini alan maddeler sıvıdır.

1. Çevrende akabilen, döküldüğü kabın şeklini alan maddeleri düşün.
2. Seçtiğin maddenin hacminin kaptan kaba değişmediğini kontrol et.
3. Uygun olanları sıvı satırına yaz; ör. su, süt, zeytinyağı.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sirke, şampuan, ayran (Oda koşullarında akışkan olup belirli hacmi olan her madde sıvı örneği olarak geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın madde bir bardaktan tabağa dökülünce akıp yeni kabın şeklini alıyor mu?

Kabı tamamen dolduran, sıkıştırılabilen maddeler gazdır.

1. Bulunduğu kabı tamamen dolduran, her yere yayılan maddeleri düşün.
2. Seçtiğin maddenin sıkıştırılabildiğini kontrol et; balon veya şırıngadaki havayı hatırla.
3. Uygun olanları gaz satırına yaz; ör. hava, oksijen, su buharı.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Karbondioksit, doğal gaz, azot (Oda koşullarında gaz hâlinde bulunan her madde gaz örneği olarak geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın madde kapalı bir kabın her yerine yayılıyor ve sıkıştırılabiliyor mu?

Katılarda tanecikler yalnız titreşir; sıvı ve gazlarda titreşime ek olarak dönme ve öteleme de vardır.

1. Titreşim hareketinin hangi hâllerde olduğunu düşünüyoruz.
2. Katı tanecikleri yerinde titreşir; sıvı ve gaz tanecikleri de titreşir, ayrıca döner ve öteler.
3. Titreşim her hâlde görüldüğünden demir, su, süt, hava, tahta ve buharın hepsi işaretlenir.

Kendini kontrol et: Sıvı ve gazların da titreştiğini hesaba katıp altı maddenin hepsini işaretledin mi?

Dönme hareketi sıvı ve gazlarda görülür; katılarda tanecikler yerinde titreşir.

1. Dönme hareketinin hangi hâllerde görüldüğünü düşünüyoruz.
2. Katılarda tanecikler yalnız titreşir; sıvı ve gazlarda titreşime ek olarak dönme de olur.
3. Sıvılar su, süt ile gazlar hava, buhar işaretlenir.

Kendini kontrol et: Demir ve tahta boş, diğer dört madde işaretli mi?

Öteleme (yer değiştirme) sıvı ve gaz tanecikleri için geçerlidir.

1. Öteleme, taneciğin bir yerden başka bir yere geçmesidir.
2. Katı tanecikleri yerinde kalır; sıvı ve gaz tanecikleri yer değiştirebilir.
3. Sıvılar su, süt ile gazlar hava, buhar işaretlenir.

Kendini kontrol et: İşaretlediğin maddeler akabilen maddelerle aynı mı?

Tüm maddelerde tanecikler arasında boşluk bulunur; miktarı hâle göre değişir.

1. Tanecikler arasında boşluk olup olmadığını her hâl için düşünüyoruz.
2. Katılarda boşluk az, sıvılarda biraz daha fazla, gazlarda çok fazladır; ama hepsinde boşluk vardır.
3. Bu satırda altı maddenin hepsi işaretlenir.

Kendini kontrol et: Bu satırda altı kutunun hepsi işaretli mi?

Boşluk en fazla gazlarda olur.

1. Maddeleri hâllerine ayırıyoruz: demir, tahta katı; su, süt sıvı; hava, buhar gaz.
2. Tanecikler arası boşluk katıda en az, sıvıda biraz daha fazla, gazda çok fazladır.
3. Bu satırda gaz olan hava ve buhar işaretlenir.

Kendini kontrol et: İşaretlediğin maddeler, sıkıştırılabilir satırında işaretlediklerinle aynı mı?

Yalnız katıların belirli şekli vardır; sıvılar ve gazlar bulundukları kabın şeklini alır.

1. Maddeleri hâllerine ayırıyoruz: demir, tahta katı; su, süt sıvı; hava, buhar gaz.
2. Sıvılar ve gazlar konuldukları kabın şeklini alır; katıların şekli kendine özgüdür.
3. Belirli şekli olan katılar demir ve tahta işaretlenir.

Kendini kontrol et: İşaretlediğin madde başka bir kaba konunca şeklini koruyor mu?

Sıvılar ve gazlar akışkandır; katılar akışkan değildir.

1. Önce maddeleri hâllerine ayırıyoruz: demir ve tahta katı; su ve süt sıvı; hava ve buhar gaz.
2. Sıvı ve gaz tanecikleri yer değiştirebildiği için bu maddeler akabilir; katılar akmaz.
3. Akışkan satırında su, süt, hava ve buhar işaretlenir.

Kendini kontrol et: Bu satırdaki işaretler öteleme satırındakilerle aynı mı?

Gazların tanecikleri arası çok açık olduğu için sıkıştırılabilir; katı ve sıvılar sıkıştırılamaz.

1. Maddeleri hâllerine ayırıyoruz: demir, tahta katı; su, süt sıvı; hava, buhar gaz.
2. Sıkıştırmak için tanecikler arasında büyük boşluk gerekir; bu yalnız gazlarda vardır.
3. Katı ve sıvılarda tanecikler birbirine yakın olduğundan sıkıştırılamazlar.
4. Sıkıştırılabilir satırında yalnız hava ve buhar işaretlenir.

Kendini kontrol et: Şırınga etkinliğinde yalnız havalı şırınganın sıkıştığını hatırla; cevabın buna uyuyor mu?