Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 75›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Hâl Değişimi ve Isı Alışverişi
Bilgi notu
Hâl Değişimi ve Isı Alışverişi
- Isı, kendiliğinden sıcak maddeden soğuk maddeye geçer.
- Erime (katı → sıvı) ve buharlaşma (sıvı → gaz) sırasında madde ortamdan ısı alır.
- Donma (sıvı → katı) ve yoğuşma (gaz → sıvı) sırasında madde ortama ısı verir.
- Isı kaybeden cisim soğur, ısı kazanan cisim ısınır; bu yüzden ısı veren cismi dokunduğumuzda üşürüz.
Örnek: Yaz günü bardaktaki limonataya atılan buz küpü bir süre sonra suya dönüşüyor. Buz ısı alır mı, verir mi? Limonataya ne olur?
Çözüm: Buz katı, oluşan su sıvıdır; bu değişim erimedir. Isı sıcak olan limonatadan buza geçer, yani buz ısı alır. Isı kaybeden limonata serinler.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Katı bir maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmesine ne ad verilir?
Sıvı bir maddenin ısı vererek katı hâle geçmesine ne ad verilir?
Yağmurdan sonra ıslanan bir yüzeyin kuruması sırasında su hangi hâle geçer? Bu olayın adını da yaz.
Uygulama
Sıcak bir günde elindeki dondurma külahından dondurma damlıyor. Isı hangi yönde akar (elden dondurmaya mı, dondurmadan ele mi)? Dondurma hangi hâl değişimini yapar?
Bir kalıptaki meyve suyu buzlukta buza dönüşüyor. Bu sırada meyve suyu ısı alır mı, verir mi? Olayın adı nedir?
Ayşe, yağmurdan sonra oluşan su birikintisinin güneşli havada kısa sürede kuruduğunu görüyor. Su birikintisi ısıyı kimden alır ve hangi hâl değişimi gerçekleşir?
Düşün
Sıcak bir günde ıslak bir havluyu omuzlarına saran Ali serinlediğini söylüyor. Havludaki su buharlaşırken ısı alır. Ali'nin neden serinlediğini ısı alışverişi açısından açıklayın.
Zeynep bir kap suyu dondurucuya, bir kap buzu da sıcak odadaki masaya koyuyor. Her iki kapta ısı alışverişinin yönünü ve hâl değişimini nedenleriyle karşılaştırarak açıklayın.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Erime | Katıdan sıvıya geçişe erime denir. | 8 |
| 2 | Donma | Sıvıdan katıya geçişe donma denir; bu sırada madde ısı verir. | 8 |
| 3 | Gaz hâline geçer; olayın adı buharlaşmadır. | Sıvı suyun gaz hâle geçişi buharlaşmadır. | 8 |
| 4 | Isı elden dondurmaya akar; dondurma erir. | Isı sıcak olan elden daha soğuk olan dondurmaya geçer; ısı alan katı dondurma sıvıya dönüşür, yani erir. | 12 |
| 5 | Meyve suyu ısı verir; olay donmadır. | Buzluk meyve suyundan soğuktur; ısı meyve suyundan ortama geçer ve sıvı katıya dönüşür (donma). | 12 |
| 6 | Isıyı güneşten (ortamdan) alır; su buharlaşır. | Güneş ve çevre sudan daha sıcaktır; ısı alan sıvı su gaz hâline geçer (buharlaşma). | 12 |
| 7 | Ölçütler: (a) Havludaki sıvı suyun gaza dönüşmesi, yani buharlaşma olduğunu belirtme (5 puan); (b) Buharlaşan suyun ısı aldığını belirtme (5 puan); (c) Suyun bu ısıyı Ali'nin vücudundan/çevresinden aldığını belirtme (5 puan); (d) Vücut ısı kaybettiği için Ali'nin serinlediğini sonuçlandırma (5 puan). Toplam 20 puan. | Buharlaşma ısı alarak gerçekleşir; ısı kaynağı Ali'nin vücududur, ısı kaybeden vücut serinler. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (a) Dondurucudaki suyun donduğunu ve ısı verdiğini belirtme (5 puan); (b) Dondurucunun sudan daha soğuk olması nedeniyle ısının sudan ortama geçtiğini belirtme (5 puan); (c) Masadaki buzun eridiğini ve ısı aldığını belirtme (5 puan); (d) Odanın buzdan daha sıcak olması nedeniyle ısının ortamdan buza geçtiğini belirtme (5 puan). Toplam 20 puan. | Isı her zaman sıcaktan soğuğa akar; donma sırasında madde ısı verir, erime sırasında ısı alır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Isının soğuk maddeden sıcak maddeye geçtiğini sanıp elin kartopundan soğuk aldığını düşünürler. · Erimede maddenin ısı verdiğini, donmada ısı aldığını sanarak ısı alışverişinin yönünü ters yazarlar.
Öz kontrol: Bu olayda maddenin ilk ve son hâli nedir; madde ısı alıyor mu veriyor mu ve ısı hangi yönde akıyor?