Ana sayfa›Fen Bilimleri 7. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 22›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 7. sınıf · Işığın Kırılması
Bilgi notu
Işığın Kırılması
- Işık, farklı yoğunluktaki saydam bir ortama geçerken hızı değişir ve doğrultusunu değiştirir; buna kırılma denir.
- İki ortamı ayıran yüzeye dik çizilen kesikli çizgiye normal denir.
- Gelme açısı, gelen ışın ile normal arasındaki; kırılma açısı, kırılan ışın ile normal arasındaki açıdır.
- Az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçen ışık normale yaklaşır; çok yoğundan aza geçen ışık normalden uzaklaşır.
- Gelen ışın, normal ve kırılan ışın aynı düzlemdedir.
Örnek: Işık havadan cama 40° gelme açısıyla giriyor. Kırılma açısı 40°’den büyük mü, küçük mü olur?
Çözüm: Hava az yoğun, cam çok yoğun bir ortamdır. Az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçen ışık normale yaklaşır. Normale yaklaşınca kırılma açısı gelme açısından küçük olur; yani 40°’den küçüktür.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Kırılma açısı hangi iki çizgi arasındaki açıdır?
Işığın kırılması olayında ‘normal’ nedir? Nasıl çizilir?
Işığın bir ortamdan farklı yoğunluktaki başka bir ortama geçerken yön değiştirmesinin nedenini bir cümleyle yazınız.
Uygulama
Işık camdan havaya 30° gelme açısıyla geçiyor. Kırılma açısı 30°’den büyük mü, küçük mü olur? Normale göre ışının davranışını da belirtiniz.
Bir ışın, gelme açısı 25° ve kırılma açısı 40° olacak biçimde bir ortamdan diğerine geçiyor. Işık çok yoğun ortamdan az yoğun ortama mı, az yoğundan çok yoğuna mı geçmiştir? Nedenini yazınız.
Yarısına kadar su dolu bir bardağın içine bir kaşık bırakılıyor. Kaşığa yandan bakıldığında su içindeki kısmı, su dışındaki kısmına göre kırık görünüyor. Bunun nedenini yazınız.
Düşün
Kerem, ‘Işık farklı bir ortama geçerken doğrultusu her zaman değişir’ diyor. Kerem’in bu genellemesinin geçerli olmadığı durumu belirtiniz ve gerekçesini yazınız.
Bir ışın havadan X maddesine 45° gelme açısıyla giriyor ve 30° ile kırılıyor. Aynı ışın havadan Y maddesine 45° ile giriyor ve 38° ile kırılıyor. Hangi maddenin daha yoğun olduğunu, gözlemlerinize dayanarak açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Kırılan ışın ile normal arasındaki açıdır. | Gelme açısı gelen ışınla, kırılma açısı kırılan ışınla normal arasında ölçülür. | 8 |
| 2 | İki ortamı ayıran yüzeye, ışının geldiği noktadan çizilen dik (genellikle kesikli) çizgidir. | Açılar normale göre ölçüldüğünden normal çizimde başlangıç çizgisidir. | 8 |
| 3 | Işığın hızının farklı ortamlarda farklı olması (ortam değiştirirken hızının değişmesi). | Hız değiştiği için ışın doğrultusunu da değiştirir. | 8 |
| 4 | Büyük olur; ışık normalden uzaklaşır. | Cam çok yoğun, hava az yoğun ortamdır; çok yoğundan aza geçen ışık normalden uzaklaşır. | 12 |
| 5 | Çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçmiştir; kırılma açısı gelme açısından büyük olduğundan ışın normalden uzaklaşmıştır. | 40° > 25° olduğundan ışın normalden uzaklaşır; bu da çok yoğundan aza geçişte görülür. | 12 |
| 6 | Kaşıktan gelen ışık sudan havaya geçerken ortam değiştirdiği için kırılır; bu yüzden kaşık kırık görünür. | Işık su ile hava arasındaki yüzeyde doğrultusunu değiştirir. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (1) Işık yüzeye dik (normal boyunca) geldiğinde (7 puan); (2) Bu durumda ışının doğrultusunu değiştirmeden, kırılmadan devam ettiğini yazma (7 puan); (3) Yine de ışığın hızının değiştiğini belirtme (6 puan). | Dik gelen ışının gelme açısı 0°’dir; doğrultusu değişmez ama hız değişir. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (1) X maddesinin daha yoğun olduğunu yazma (6 puan); (2) X’te kırılma açısı daha küçük olduğundan (30° < 38°) ışının normale daha çok yaklaştığını belirtme (8 puan); (3) İki maddede de ışığın normale yaklaştığını, yani ikisinin de havadan daha yoğun olduğunu yazma (6 puan). | Havadan daha yoğun bir ortama geçen ışık normale yaklaşır; yaklaşma ne kadar fazlaysa ortam o kadar yoğundur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Gelme açısını gelen ışın ile yüzey arasındaki açı sanmak. · Işığın hangi ortamda normale yaklaşıp hangisinde uzaklaştığını karıştırmak.
Öz kontrol: Açıları hep normal çizgisine göre mi okuyorum?