Ana sayfa›Fen Bilimleri 7. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 29›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 7. sınıf · Mercekler ve Kullanım Alanları
Bilgi notu
Mercekler ve Kullanım Alanları
- İnce kenarlı (yakınsak) mercek ışığı toplar; kalın kenarlı (ıraksak) mercek ışığı dağıtır.
- Asal eksen merceğin ortasından geçen ve merceğe dik olan doğrudur; odak noktasının optik merkeze uzaklığı odak uzaklığıdır.
- İnce kenarlı mercek asal eksene paralel ışınları odakta toplar; kalın kenarlı merceğin dağıttığı ışınların uzantıları odakta kesişir.
- Gözlük, büyüteç, mikroskop, dürbün ve fotoğraf makinesinde mercek bulunur.
Örnek: Bir öğrenci büyüteçle karıncayı inceliyor. Büyüteçteki mercek hangi türdür ve bu mercek neden tercih edilir?
Çözüm: Büyüteçte ince kenarlı mercek kullanılır. İnce kenarlı mercek cisimleri olduğundan büyük gösterir; bu yüzden küçük cisimleri incelemek için tercih edilir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
İnce kenarlı mercek ve kalın kenarlı mercek, kendilerine gelen ışınlara ayrı ayrı ne yapar?
Bir merceğin odak noktası ile optik merkezi arasındaki uzaklığa ne ad verilir?
Günlük yaşamdan, yapısında mercek bulunan iki araç yazınız.
Uygulama
Asal eksene paralel gelen ışınlar bir merceğin diğer tarafında tek noktada kesişiyor. Bu merceğin türü nedir ve kenarları ortasına göre nasıldır?
Asal eksene paralel gelen ışınlar bir merceğin diğer tarafında birbirinden uzaklaşıyor ve uzantıları asal ekseni aynı noktada kesiyor. Bu merceğin türü nedir? Uzantıların kesiştiği noktaya ne ad verilir?
Uzağı göremeyen bir kişinin gözlüğünde hangi tür mercek kullanılır? Bu merceğin ışınlara etkisi nedir?
Düşün
Bir büyüteçle güneş ışığı bir kâğıt üzerinde küçük parlak bir noktada toplanıyor ve kâğıt kısa sürede ısınıyor. Bu durumu büyüteçteki merceğin türünü, ışınlara etkisini ve odak noktasını kullanarak açıklayınız. Bu deneyde göz sağlığı için hangi önlem alınmalıdır?
Bir fotoğraf makinesinde ve bir mikroskopta mercek kullanılır. Mercek olmasaydı bu iki araçta hangi işlevler gerçekleşmezdi? Gerekçelerinizle açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | İnce kenarlı mercek ışınları toplar; kalın kenarlı mercek ışınları dağıtır. | İnce kenarlı mercek yakınsak, kalın kenarlı mercek ıraksaktır. | 8 |
| 2 | Odak uzaklığı | Odak noktasının optik merkeze uzaklığı odak uzaklığıdır. | 8 |
| 3 | Örneğin gözlük ve büyüteç (mikroskop, dürbün, fotoğraf makinesi gibi başka doğru örnekler de kabul edilir). | Bu araçların hepsinde ışığı toplamak veya dağıtmak için mercek kullanılır. | 8 |
| 4 | İnce kenarlı mercektir; kenarları ortasından incedir. | Işınları tek noktada toplayan mercek ince kenarlı mercektir. | 12 |
| 5 | Kalın kenarlı mercektir; uzantıların kesiştiği noktaya odak noktası denir. | Işınları dağıtan mercek kalın kenarlı mercektir; uzantıların asal eksende kesiştiği nokta odaktır. | 12 |
| 6 | Kalın kenarlı mercek kullanılır; ışınları dağıtır. | Uzağı göremeyen kişi için ışığı dağıtan kalın kenarlı mercek kullanılır. | 12 |
| 7 | Ölçütler (toplam 20 puan): (1) Büyüteçteki merceğin ince kenarlı (yakınsak) mercek olduğu yazılır: 5 puan. (2) Güneş ışınlarının asal eksene paralel geldiği, merceğin bu ışınları kırarak odak noktasında topladığı açıklanır: 7 puan. (3) Işık enerjisi odakta yoğunlaştığı için o noktadaki kâğıdın ısındığı belirtilir: 4 puan. (4) Önlem: güneşe ve odaktaki parlak noktaya doğrudan bakılmaz, merceğin ışığı göze yöneltilmez: 4 puan. | İnce kenarlı mercek ışığı odakta toplar; toplanan ışık enerjisi o noktayı ısıtır. | 20 |
| 8 | Ölçütler (toplam 20 puan): (1) Mikroskopta küçük cisimlerin büyük görülmesi sağlanamazdı: 7 puan. (2) Fotoğraf makinesinde ışık toplanıp net bir görüntü oluşturulamazdı: 7 puan. (3) Bu işlevlerin merceklerin (özellikle ince kenarlı merceklerin) ışığı toplama ve cismi büyük gösterme özelliğinden kaynaklandığı belirtilir: 6 puan. | Mikroskopta mercek cismi büyütür, fotoğraf makinesinde ışığı toplayarak net görüntü oluşturur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: İnce kenarlı mercekle kalın kenarlı merceğin ışığa etkisini birbirine karıştırmak. · Odak uzaklığını merceğin kenarına olan uzaklık sanmak; doğrusu odak noktasının optik merkeze uzaklığıdır.
Öz kontrol: Verilen bir merceğin ışığı toplayıp toplamadığını nasıl anlarım?