Ana sayfa›Fen Bilimleri 7. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 30›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 7. sınıf · Mercekler ve Kullanım Alanları
Bilgi notu
Mercekler ve Kullanım Alanları
- Mercekler, ışığı kırarak yönünü değiştiren saydam cisimlerdir; ince kenarlı ve kalın kenarlı olmak üzere ikiye ayrılır.
- İnce kenarlı mercek ışığı toplar; kalın kenarlı mercek ışığı dağıtır.
- İnce kenarlı mercekler büyüteç, mikroskop, fotoğraf makinesi ve yakını göremeyenlerin gözlüklerinde kullanılır.
- Uzağı göremeyenlerin gözlüklerinde kalın kenarlı mercek kullanılır.
- Mercek türü, aracın ışığı toplama ya da dağıtma ihtiyacına göre seçilir.
Örnek: Selin, bir mercekle Güneş ışığını kâğıt üzerinde küçük parlak bir noktada topluyor ve kâğıt kısa sürede yanıyor. Merceğin türü nedir? Neden?
Çözüm: Işığı bir noktada toplayan mercek ince kenarlı mercektir. Kalın kenarlı mercek ışığı dağıtacağı için ışığı tek noktada toplayıp kâğıdı yakamazdı.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Işığı toplayan (yakınsatan) merceğe ne ad verilir?
Kalın kenarlı mercek, üzerine gelen ışık ışınlarını nasıl etkiler?
Mercekler, ışığın hangi özelliğinden yararlanarak görüntü oluşturur?
Uygulama
Bir kuş gözlemcisi, uzaktaki kuşu yakından görmek için dürbün kullanıyor; dürbün uzak cismi büyük ve net gösteriyor. (a) Dürbündeki merceklerin türü nedir? (b) Bu mercekler ışığa ne yapar? (c) Dürbünde kalın kenarlı mercekler kullanılsaydı uzak cisim büyük görünür müydü? Kısaca açıklayınız.
Bir kişi kitabı yakından rahatça okuyabiliyor, fakat uzaktaki tabelayı net okuyamıyor. Bu kişinin gözlüğünde hangi tür mercek bulunmalıdır? Nedenini kısaca yazınız.
Bir öğrenci elindeki iki mercekten birini yazının üzerine yaklaştırınca harfler büyük, diğerini yaklaştırınca küçük görünüyor. Harfleri büyük gösteren ve küçük gösteren merceğin türünü yazınız.
Düşün
Zeynep, yaprak damarlarını incelemek için büyüteç, uzaktaki tabelayı okumak için de gözlük kullanıyor. Büyüteç cismi büyük gösteriyor; gözlüğünün camı ise ışığı dağıtıyor. (a) Büyüteç merceğinin türünü yazıp nedenini açıklayınız. (b) Gözlük merceğinin türünü yazıp nedenini açıklayınız. (c) Zeynep gözlük merceğiyle bir cismin büyük görüntüsünü elde edebilir mi? Gerekçesini yazınız.
Bir arkadaşınız, 'Gözlük camları ışığı hiç kırmaz, yalnızca gözü korur' diyor. Bu ifadeyi, göz kusurlarını düzelten gözlükler ve mercek türleri açısından değerlendiriniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | İnce kenarlı mercek. | İnce kenarlı mercekler üzerine gelen ışık ışınlarını bir noktada toplar. | 8 |
| 2 | Işınları dağıtır (ıraksatır). | Kalın kenarlı mercekler ışığı toplamaz, tersine dağıtır. | 8 |
| 3 | Işığın kırılması. | Mercek, içinden geçen ışığın yönünü kırarak değiştirir; görüntü bu sayede oluşur. | 8 |
| 4 | (a) 4 puan: İnce kenarlı mercek. (b) 4 puan: Işığı toplar (yakınsatır). (c) 4 puan: Hayır; kalın kenarlı mercek ışığı dağıtır ve cismi büyük göstermez. | Cisimleri büyük gösterme ve ışığı toplama ince kenarlı mercek özelliğidir. Kalın kenarlı mercek ışığı dağıttığı için bu iş için uygun değildir. | 12 |
| 5 | Kalın kenarlı mercek (6 puan). Bu mercek ışığı dağıtarak görüntünün gözde net oluşmasını sağlar (6 puan). | Uzağı net göremeyen gözde (miyop) görüntü ağ tabakanın önünde oluşur; ışınları dağıtan kalın kenarlı mercek görüntüyü ağ tabakaya kaydırarak netleştirir. | 12 |
| 6 | Büyük gösteren: ince kenarlı mercek (6 puan); küçük gösteren: kalın kenarlı mercek (6 puan). | Cismi büyük gösteren büyüteç gibi ince kenarlı mercektir; ışığı dağıtan kalın kenarlı mercek cismi küçük gösterir. | 12 |
| 7 | (a) 6 puan: İnce kenarlı mercek (3); cismi büyük gösterdiği ve ışığı topladığı için (3). (b) 6 puan: Kalın kenarlı mercek (3); ışığı dağıttığı için (3). (c) 8 puan: Hayır (4); kalın kenarlı mercek ışığı dağıtır ve cismi büyük göstermez (4). (Toplam 20 puan) | Büyütme ve toplama ince kenarlı mercek özelliğidir. Işığı dağıtan gözlük camı kalın kenarlı mercektir ve cismi büyütemez. | 20 |
| 8 | Ölçüt 1 (4 puan): İfadenin yanlış olduğunu belirtmek. Ölçüt 2 (4 puan): Göz kusurunu düzelten gözlük camlarının mercek olduğunu ve ışığı kırdığını yazmak. Ölçüt 3 (4 puan): Yakını göremeyenlerin gözlüğünde ince kenarlı merceğin ışığı topladığını belirtmek. Ölçüt 4 (4 puan): Uzağı göremeyenlerin gözlüğünde kalın kenarlı merceğin ışığı dağıttığını belirtmek. Ölçüt 5 (4 puan): Amacın görüntünün gözde net oluşmasını sağlamak olduğunu açıklamak. (Toplam 20 puan) | Göz kusurunu düzelten gözlükler mercek içerir. Merceğin türü ışığı toplamak ya da dağıtmak için seçilir; böylece görüntü gözde net oluşur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Büyütme yapan her merceği kalın kenarlı sanmak, ince ve kalın kenarlı merceği karıştırmak. · Uzağı ve yakını göremeyenlerin gözlüklerinde aynı tür mercek kullanıldığını düşünmek.
Öz kontrol: Bu araçta ışığı toplamam mı gerekiyor yoksa dağıtmam mı; buna göre hangi mercek türü uygun?