Ana sayfa›Fen Bilimleri 7. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 41›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 7. sınıf · Işığın Kırılması ve Mercekler
Bilgi notu
Işığın Kırılması ve Mercekler
- Işık bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirir; buna ışığın kırılması denir.
- Normal, ortamların sınırına çarpma noktasından çizilen dik doğrudur. Gelme ve kırılma açıları normalle yapılan açılardır.
- Işık havadan suya geçerken normale yaklaşarak kırılır.
- İnce kenarlı (yakınsak) mercek ışınları toplar; kalın kenarlı (ıraksak) mercek ışınları dağıtır.
Örnek: Bir bardak suya yarısı daldırılan kalem neden kırık görünür?
Çözüm: Kalemden gelen ışık sudan havaya geçerken doğrultu değiştirir, yani kırılır. Göz ışığın geldiği doğrultuda cismi görür; bu yüzden kalem kırık görünür.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Işığın bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesine ne denir?
Kenarları ortasından ince olan bir merceğe paralel gelen ışık ışınları ne olur?
İki ortamın sınırında, çarpma noktasından yüzeye dik çizilen doğruya ne ad verilir?
Uygulama
Işık ışını havadan suya eğik olarak geçerken normale göre nasıl kırılır?
Kalın kenarlı bir merceğe asal eksene paralel ışınlar gönderiliyor. Işınlar mercekten sonra nasıl davranır ve bu merceğe ışık yönünden ne denir?
Havuza yandan bakan bir kişi havuzun gerçek derinliğinden daha sığ olduğunu sanır. Bu yanılgının nedenini ışıkla ilişkilendirerek açıkla.
Düşün
Elinde biri ince kenarlı, diğeri kalın kenarlı iki mercek var. Güneş ışığıyla bir kâğıdı yakmak istiyorsun. Hangi merceği seçersin? Nedenini ışınların davranışı ve ısı açısından açıkla.
Bir öğrenci, 'Işık ışını iki ortam arasında geçerken doğrultusunu her zaman değiştirir.' diyor. Bu ifade doğru mudur? Durumları tek tek açıklayarak değerlendir.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Işığın kırılması. | Ortam değişince ışığın yayılma doğrultusu değişir; bu olaya kırılma denir. | 8 |
| 2 | Işınlar toplanır (yakınsar). | İnce kenarlı mercek yakınsak mercektir ve ışınları bir noktada toplar. | 8 |
| 3 | Normal. | Gelme ve kırılma açıları normale göre ölçülür. | 8 |
| 4 | Normale yaklaşarak kırılır. | Seyrek ortamdan (hava) yoğun ortama (su) geçen ışın normale yaklaşır. | 12 |
| 5 | Işınlar dağılır; bu mercek ıraksak mercektir. | Kalın kenarlı mercek ışınları dağıtır, bu yüzden ıraksak mercek denir. | 12 |
| 6 | Havuz tabanından gelen ışık sudan havaya geçerken kırılır; göz ışığın geldiği doğrultuda cismi görür, bu yüzden havuz sığ görünür. | Işığın kırılması cismin görünen yerini değiştirir. | 12 |
| 7 | Ölçütler: İnce kenarlı (yakınsak) mercek seçilir (6 puan); mercek ışınları tek bir noktada (odak noktasında) toplar (7 puan); ışık enerjisi küçük bir noktada yoğunlaştığı için ısınma artar, kalın kenarlı mercek ışınları dağıttığı için kâğıdı yakamaz (7 puan). Toplam 20 puan. | Yakınsak mercek ışınları odakta toplar; enerji küçük alanda yoğunlaşınca sıcaklık artar. | 20 |
| 8 | Ölçütler: İfade eksiktir; her zaman doğru değildir (4 puan); ışın yüzeye normal doğrultusunda (dik) gelirse doğrultusunu değiştirmeden geçer (8 puan); ışın yüzeye eğik gelirse kırılır (4 puan); ortam değişmiyorsa kırılma olmaz (4 puan). Toplam 20 puan. | Kırılma, ışının eğik gelmesi ve ortamın değişmesiyle oluşur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Gelme ve kırılma açılarını yüzeyle yapılan açı sanıp normalle ölçmemek. · Kırılmayı yansıma ile karıştırıp ışının geri döndüğünü düşünmek.
Öz kontrol: Işın yüzeye normal boyunca mı yoksa eğik mi geliyor ve ortam gerçekten değişiyor mu?