Ana sayfa›Fen Bilimleri 7. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 95›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 7. sınıf · Karışımların Ayrılması
Bilgi notu
Karışımların Ayrılması
- Karışımı oluşturan maddeler özelliklerini korur; bu yüzden fiziksel özelliklerinden yararlanılarak ayrılır.
- Birbiri içinde çözünmeyen sıvılar (heterojen) yoğunluk farkıyla ayırma hunisinde ayrılır.
- Birbiri içinde çözünen, kaynama noktaları farklı sıvılar (homojen) damıtmayla ayrılır.
- Çözünmeyen katı sıvıdan süzmeyle, çözünen katı ise buharlaştırmayla ayrılır.
- Tanecik boyutu farkı eleme ile, yoğunluk farkı ise yüzdürme gibi yöntemlerle kullanılabilir.
Örnek: İçinde ince kum ve çakıl taşı bulunan karışımdan çakılları ayırmak için hangi yöntem seçilir? Nedenini yazınız.
Çözüm: Eleme yöntemi seçilir. Çakıl taneleri iri, kum taneleri küçüktür; elekten küçük taneler geçer, iri taneler elekte kalır. Yöntem tanecik boyutu farkına dayanır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Karışımları ayırma yöntemleri maddelerin hangi tür özelliklerinden yararlanır (fiziksel mi, kimyasal mı)?
Tuzlu çözeltiden tuzu geri kazanmak için hangi yöntem kullanılır?
Kum ve su karışımından kumu ayırmak için hangi yöntem kullanılır?
Uygulama
Kum ve talaş karışımı suya atılıyor. Talaş yüzeyde toplanırken kum dibe çöküyor. Bu ayırma maddelerin hangi özelliğine dayanır?
Kaynama noktası 78 °C olan etil alkol ile kaynama noktası 100 °C olan su birbiri içinde çözünmüş hâldedir. Karışım ısıtılırsa önce hangisi buharlaşır ve bu ayırma yöntemine ne ad verilir?
Su ve benzin karışımı bir kapta bekletildiğinde iki katman oluşuyor. Bu karışımı ayırmak için hangi düzenek kullanılır ve benzinin yoğunluğu suyun yoğunluğuna göre nasıldır?
Düşün
Bir öğrenci tuz, kum ve talaş karışımını üç ayrı maddeye ayırmak istiyor. Elinde su, süzgeç kâğıdı ve ısıtıcı var. Uygulayacağı adımları sırasıyla ve gerekçesiyle yazınız.
Aynur, 'Tuzlu suyu süzgeç kâğıdından geçirirsem tuz kâğıtta kalır, su altta toplanır.' diyor. Bu görüşü değerlendirip doğru yöntemi gerekçesiyle yazınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Fiziksel özelliklerinden (yoğunluk, kaynama noktası, tanecik boyutu vb.). | Karışımı oluşturan maddeler özelliklerini korur; ayırma fiziksel özelliklerle yapılır. | 8 |
| 2 | Buharlaştırma. | Su buharlaşınca çözünmüş tuz kapta kalır. | 8 |
| 3 | Süzme. | Kum suda çözünmeyen katıdır; süzgeç kâğıdında kalır, su geçer. | 8 |
| 4 | Yoğunluk farkına. | Talaşın yoğunluğu suyunkinden küçük olduğu için yüzer; kumun yoğunluğu büyük olduğu için çöker. | 12 |
| 5 | Önce alkol buharlaşır; yöntemin adı damıtmadır. | Kaynama noktası düşük olan alkol (78 °C) suyun (100 °C) önüne geçerek önce buhar hâline geçer. | 12 |
| 6 | Ayırma hunisi kullanılır; benzinin yoğunluğu suyunkinden küçüktür ve üstte toplanır. | Birbiri içinde çözünmeyen sıvılar yoğunluk farkıyla katmanlaşır; yoğunluğu küçük olan üstte kalır. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (a) Karışıma su eklenir; talaş yoğunluk farkı nedeniyle yüzer ve ayrılır (6 p). (b) Kalan karışım süzülür; çözünmeyen kum süzgeç kâğıdında kalır (7 p). (c) Süzüntü (tuzlu su) ısıtılarak buharlaştırılır; geride tuz kalır (7 p). | Talaş yoğunluk farkıyla, kum çözünmediği için süzmeyle, tuz çözündüğü için buharlaştırmayla ayrılır. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (a) Görüş doğru değildir (4 p). (b) Tuz suda çözünmüş hâlde, çok küçük taneciklerdir; süzgeç kâğıdından suyla birlikte geçer (8 p). (c) Doğru yöntem buharlaştırmadır (4 p). (d) Su buharlaşınca tuz kapta kalır (4 p). | Çözünen katılar süzmeyle ayrılamaz; sıvı uzaklaştırılarak katı geride bırakılır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Çözünmüş katıyı süzmeyle ayırabileceklerini sanırlar. · Damıtma ile ayırma hunisini karıştırıp hangi sıvı karışımına hangisinin uygulanacağını yanlış seçerler.
Öz kontrol: Karışımdaki maddeler birbiri içinde çözünüyor mu, hangi fiziksel özellikleri farklı?