Ana sayfa›Türkçe 7. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 83›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 7. sınıf · Bilgilendirici Metinlerde Başlık ve Metin Yapısı
Bilgi notu
Bilgilendirici Metinlerde Başlık ve Metin Yapısı
- Bilgilendirici metin, okuru bir konuda bilgilendirmek için yazılır; ana başlık konuyu, ara başlıklar alt bölümleri gösterir.
- Başlıklar metnin içeriğiyle ve akışıyla uyumlu olmalıdır.
- Görseller, koyu yazılmış sözcükler ve ara başlıklar önemli bilgilere ulaşmayı kolaylaştırır.
- Yazarın anlatım biçimi (açıklama, öyküleme, kişileştirme) metnin ilgi çekiciliğini etkiler.
Örnek: 'Su Döngüsü' başlıklı bir metinde ara başlıklar sırayla 'Buharlaşma', 'Yoğuşma', 'Yağış' biçimindedir. Ara başlıkların sırası içeriğe uygun mudur?
Çözüm: Suyun önce buhar olması, sonra yükselip bulut oluşturması, en sonunda yağış olarak yere dönmesi gerçek akışı gösterir. Ara başlıklar bu akışı izlediği için içerikle uyumludur.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Aşağıdaki metne göre soruyu cevaplayınız. Kâğıdın Yolculuğu Ağaçtan Hamura: Kâğıt, çoğunlukla ağaçların lifli kısmından elde edilir. Ağaç gövdeleri parçalanıp suyla karıştırılarak hamur hâline getirilir. Hamurdan Sayfaya: Hamur, ince bir tabaka olarak yayılıp kurutulunca sayfaya dönüşür. Soru: 'Kâğıdın Yolculuğu' ana başlığı metnin hangi konusunu duyurur?
Aşağıdaki metne göre soruyu cevaplayınız. Kâğıdın Yolculuğu Ağaçtan Hamura: Kâğıt, çoğunlukla ağaçların lifli kısmından elde edilir. Ağaç gövdeleri parçalanıp suyla karıştırılarak hamur hâline getirilir. Hamurdan Sayfaya: Hamur, ince bir tabaka olarak yayılıp kurutulunca sayfaya dönüşür. Soru: Metne göre hamur ne zaman sayfaya dönüşür?
Aşağıdaki metne göre soruyu cevaplayınız. Kâğıdın Yolculuğu Ağaçtan Hamura: Kâğıt, çoğunlukla ağaçların lifli kısmından elde edilir. Ağaç gövdeleri parçalanıp suyla karıştırılarak hamur hâline getirilir. Hamurdan Sayfaya: Hamur, ince bir tabaka olarak yayılıp kurutulunca sayfaya dönüşür. Soru: 'Ağaçtan Hamura' ara başlığı altında hangi bilgi verilmiştir?
Uygulama
Aşağıdaki metne uygun, içeriği yansıtan iki ara başlık yazınız. Arılar ve Bal Bir işçi arı, nektarı çiçeklerden toplayıp kovana taşır. Kovanda başka arılar nektarın suyunu uçurarak onu kıvamlı hâle getirir. Oluşan bal petek gözlerine doldurulup mumdan bir kapakla kapatılır.
Aşağıdaki metne göre soruyu cevaplayınız. Arılar ve Bal Bir işçi arı, nektarı çiçeklerden toplayıp kovana taşır. Kovanda başka arılar nektarın suyunu uçurarak onu kıvamlı hâle getirir. Oluşan bal petek gözlerine doldurulup mumdan bir kapakla kapatılır. Soru: Metne göre nektarın bal olması için kovandaki arılar ne yapar?
Aşağıdaki metne göre olayları oluş sırasına dizerek yazınız: petek gözlerinin kapatılması, nektarın toplanması, nektarın kıvamlı hâle getirilmesi. Arılar ve Bal Bir işçi arı, nektarı çiçeklerden toplayıp kovana taşır. Kovanda başka arılar nektarın suyunu uçurarak onu kıvamlı hâle getirir. Oluşan bal petek gözlerine doldurulup mumdan bir kapakla kapatılır.
Düşün
Aşağıdaki metin 'Bisikletin Serüveni' başlıklı bir bilgilendirici metinden alınmıştır. Yazarın bisikleti birinci kişi ağzından konuşturmasının metne etkisini, metinden bir ifadeye dayanarak değerlendiriniz. Metin: Ben önce pedalsız, tahtadan bir makineydim; insanlar beni ayaklarıyla iterek sürüyordu. Zamanla pedallar, zincirler ve lastikler kazandım. Bugün şehirlerin en sevilen yol arkadaşlarından biriyim.
Aşağıdaki metinde ana başlık ile ara başlık uyumunu değerlendiriniz; uyumsuzluk varsa nedenini belirtip düzeltiniz. Mevsimlerin Özellikleri Yaz: Gün kısalır, hava soğur ve kar yağabilir. İnsanlar kalın giysiler giyer.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Kâğıdın nasıl üretildiğini, yani üretim sürecini. | Ara başlıklar ve paragraflar kâğıdın ağaçtan sayfaya dönüşmesini adım adım anlatır. | 8 |
| 2 | İnce bir tabaka olarak yayılıp kurutulunca. | Bilgi 'Hamurdan Sayfaya' başlığı altındaki cümlede yer alır. | 8 |
| 3 | Ağaç gövdelerinin parçalanıp suyla karıştırılarak hamur hâline getirilmesi. | Ara başlık altındaki paragraf ağaçtan hamura geçiş sürecini anlatır. | 8 |
| 4 | Ölçütler: Birinci ara başlık metindeki ilk aşamayı yansıtır, örnek: Nektarın Toplanması (6 puan); ikinci ara başlık sonraki aşamayı yansıtır, örnek: Balın Olgunlaşması veya Peteğin Kapatılması (6 puan). | Ara başlıklar metindeki bölümlerin içeriğini kısaca ve akışa uygun biçimde belirtmelidir. | 12 |
| 5 | Nektarın suyunu uçurarak onu kıvamlı hâle getirir. | Bilgi metnin ikinci cümlesinde açıkça verilmiştir. | 12 |
| 6 | Nektarın toplanması, nektarın kıvamlı hâle getirilmesi, petek gözlerinin kapatılması. | Metindeki cümle sırası olayların oluş sırasını gösterir. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Yazarın birinci kişi ağzından kişileştirme yaptığını belirtmek (5 puan); bu tercihin bilgileri canlı ve ilgi çekici kıldığını açıklamak (7 puan); olası bir sınırlılığı belirtmek, örneğin bilginin gerçeklik duygusunu azaltabileceği veya kesin ayrıntı eksikliği (4 puan); değerlendirmeyi metinden bir ifadeyle desteklemek, örneğin 'Ben önce pedalsız, tahtadan bir makineydim' (4 puan). | Kişileştirme ve birinci kişi anlatımı okuru metne yaklaştırır; fakat bilginin kaynağını ve kesinliğini görmeyi zorlaştırabilir. | 20 |
| 8 | Ölçütler: Ara başlık ile içerik uyumsuzdur (4 puan); gerekçe: paragrafta anlatılanlar kış mevsimine ait iken başlık 'Yaz' yazılmıştır (6 puan); düzeltme: ara başlığı 'Kış' yapmak (veya içeriği yazı anlatacak biçimde değiştirmek) (5 puan); başlıkların uyumlu olması okurun aradığı bilgiyi başlıklara bakarak bulmasını sağlar (5 puan). | Gün kısalması, soğuk hava, kar ve kalın giysi bilgileri kışı anlatır; 'Yaz' başlığı okuru yanıltır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Başlığa bakıp metni okumadan içerik hakkında kesin yargıya varırlar. · Bir görselin ya da anlatım biçiminin etkisini gerekçe göstermeden yalnız 'güzel' gibi ifadelerle yorumlarlar.
Öz kontrol: Kararımı metinden bir başlık, cümle ya da görsel örneğiyle destekledim mi?