Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 29›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Söz Varlığı: Anlam İlişkileri
Bilgi notu
Söz Varlığı: Anlam İlişkileri
- Söz varlığı, bir dilin bütün sözcüklerinin toplamıdır; okudukça ve sözcükleri kullandıkça gelişir.
- Eş anlamlı sözcükler yazılışı farklı, anlamı aynı ya da çok yakın olanlardır (cesur – yürekli).
- Zıt anlamlı sözcükler karşıt anlam taşır (cesur – korkak).
- Eş sesli sözcüklerin yazılışı ve okunuşu aynıdır, anlamları farklıdır.
- Bilmediğin sözcüğün anlamını cümledeki ipuçlarından tahmin et, sonra sözlükle kontrol et.
Örnek: 'Cesur' sözcüğünün bir eş anlamlısını ve bir zıt anlamlısını yazıp eş anlamlısını cümlede kullanınız.
Çözüm: Eş anlamlı: yürekli; zıt anlamlı: korkak. Cümle: Yürekli itfaiyeci çocuğu kurtardı.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
'Cömert' sözcüğünün zıt anlamlısını yazınız.
'Yüz' sözcüğü hem '100' sayısı hem de 'çehre' anlamında kullanılır. Yazılışı ve okunuşu aynı, anlamları farklı olan bu tür sözcüklere ne ad verilir?
'Küçük kız karnesini görünce yüzünde sevinçli bir tebessüm belirdi ve dişleri göründü.' cümlesine göre 'tebessüm' sözcüğü hangi sözcüğe yakın anlamlıdır?
Uygulama
Aşağıdaki cümleler hangi değeri ya da kavramı gösterir? Her cümle için tek bir sözcük yazınız. (1) 'Bulduğu cüzdanı içindekilere dokunmadan sahibine teslim etti.' (2) 'Sınavlara hazırlanırken zorlandı ama her gün düzenli çalışmaktan vazgeçmedi.'
'Öğretmenimiz bize ödevlerimizi dikkatle yapmamızı tavsiye etti.' cümlesindeki 'tavsiye etti' ifadesinin yerine anlamı değiştirmeyecek bir sözcük kullanarak cümleyi yeniden yazınız.
'Çay' sözcüğünün cümleden cümleye değişen iki farklı anlamını yazınız.
Düşün
Metni okuyunuz: 'Kerem, sınıf bahçesine bir fidan dikmek için sabah erkenden okula geldi. Toprak çok sertti; ama Kerem vazgeçmedi, sabırla kazmaya devam etti. Akşam fidan dikilmişti ve Kerem'in yüzünde büyük bir mutluluk vardı.' (a) Kerem'in davranışı hangi iki değeri gösterir? (b) Metindeki 'sert' sözcüğünün zıt anlamlısını yazınız. (c) 'Vazgeçmedi' ifadesinin yerine anlamı bozmadan kullanılabilecek bir ifade yazınız. (d) 'Çaba' sözcüğünü kendi cümlenizde anlamına uygun kullanınız.
Bir öğrenci 'gayret' sözcüğünü bilmiyor ve şu cümleden anlamını çıkarmaya çalışıyor: 'Takım, final maçını kazanmak için büyük gayret gösterdi; sabaha kadar çalıştılar.' Öğrencinin sözcüğün anlamını cümleden nasıl çıkarabileceğini adım adım açıklayınız ve anlamı yazınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Cimri. | Cömert, elindekini başkalarıyla kolayca paylaşan kişidir; karşıtı paylaşmaktan kaçınan cimridir. | 8 |
| 2 | Eş sesli sözcük. | Yazılışı ve okunuşu aynı olup anlamı farklı olan sözcüklere eş sesli sözcük denir. | 8 |
| 3 | Gülümseme. | 'Sevinçli' ve 'dişleri göründü' ipuçları, tebessümün yüzde beliren hafif gülüş olduğunu gösterir. | 8 |
| 4 | (1) dürüstlük (6 puan); (2) azim / kararlılık (6 puan). | Bulunan cüzdanı olduğu gibi teslim etmek dürüstlüktür. Zorlanmaya rağmen vazgeçmemek azim ve kararlılıktır. | 12 |
| 5 | 'Öğretmenimiz bize ödevlerimizi dikkatle yapmamızı önerdi.' (öğütledi de kabul edilir.) | 'Tavsiye etmek' ile 'önermek' eş anlamlıdır; cümlenin anlamı değişmez. | 12 |
| 6 | Sıcak bir içecek (6 puan); küçük akarsu, ırmak (6 puan). | 'Sabah çay içtik.' ve 'Çayın kenarında yürüdük.' cümlelerinde sözcük aynı yazıldığı hâlde farklı anlamlara gelir; bu yüzden eş sesli sözcüktür. | 12 |
| 7 | (a) 8 puan: azim / kararlılık (4) ve sabır (4). (b) 3 puan: yumuşak. (c) 4 puan: pes etmedi / bırakmadı gibi uygun bir ifade. (d) 5 puan: sözcük anlamına uygun kullanılmış (3), cümle anlamlı ve kurallı (2). (Toplam 20 puan) | 'Vazgeçmedi' azmi, 'sabırla' sabrı gösterir. Sert toprağın karşıtı yumuşak topraktır. 'Vazgeçmedi' ile 'pes etmedi' aynı anlamdadır. | 20 |
| 8 | Ölçüt 1 (6 puan): Cümledeki ipuçlarını bulmak ('kazanmak için', 'sabaha kadar çalıştılar'). Ölçüt 2 (6 puan): İpuçlarından takımın çok uğraştığı sonucunu çıkarmak. Ölçüt 3 (4 puan): Anlamı yazmak (çaba, uğraş, emek). Ölçüt 4 (4 puan): Çıkarılan anlamı sözlükle doğrulamak gerektiğini belirtmek. (Toplam 20 puan) | Sabaha kadar çalışmak büyük bir uğraşı gösterir. Bu ipucundan 'gayret' sözcüğünün çaba anlamına geldiği çıkarılır; sözlükle kontrol edilir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Eş sesli sözcükle eş anlamlı sözcüğü karıştırmak. · Bilinmeyen sözcüğün anlamını cümledeki ipuçlarına bakmadan tahmin etmek.
Öz kontrol: Bilmediğim sözcüğün anlamını cümledeki hangi ipuçlarından çıkardım?