Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 116›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Bilinmeyen Sözcüğün Anlamını Tahmin Etme
Bilgi notu
Bilinmeyen Sözcüğün Anlamını Tahmin Etme
- Bilmediğin bir sözcükle karşılaşınca yalnız sözcüğe değil, geçtiği cümleye ve çevresindeki cümlelere de bak.
- Aynı cümlede sayılan benzer sözcükler, örnekler ve açıklamalar anlam için ipucu verir.
- Tahmin ettiğin anlamı sözcüğün yerine koy; cümle anlamlı kalıyorsa tahminin yerindedir.
- Emin olamazsan tahminini sözlükten kontrol et.
Örnek: Balıkçı, kayığını göle indirmeden önce küreklerini kontrol etti. Cümledeki 'kürek' sözcüğünün anlamı ne olabilir?
Çözüm: Cümlede balıkçı, kayık ve göl sözcükleri geçiyor. Kürek, suda kayığı ilerletmek için kullanılan uzun saplı alet olmalıdır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Metin: 'Gece boyunca fırtına koptu. Bahçedeki ağaçların dalları kırıldı, çatıdan kopan kiremitler yere düştü. Sabah köylüler hasarı gözden geçirdi.' Metne göre 'hasar' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz.
Metin: 'Soğuk bir kış sabahıydı. Dedem kalın kürkünü giyip kapıya çıktı. Hiç üşümüyordu.' Metne göre 'kürk' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz.
Bir metinde anlamını bilmediğin bir sözcükle karşılaştığında anlamı tahmin etmek için ilk yapman gereken şey nedir?
Uygulama
Metin: 'Arı, çiçekten çiçeğe konarak nektar toplar. Topladığı bu tatlı sıvıyı kovanına taşır ve bala dönüştürür.' Metne göre 'nektar' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz.
Metin: 'Dağcılar zirveye ulaşmak için dik ve kayalık bir yoldan tırmandı. Zirvede rüzgâr çok sert esiyordu.' Metne göre 'zirve' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz.
Metin: 'Ayşe kütüphaneden ödünç aldığı kitabı iki hafta sonra iade etti. Çünkü ödünç alınan kitaplar süre bitince kütüphaneye geri verilir.' Metne göre 'iade etmek' sözcük grubunun anlamını tahmin ediniz.
Düşün
Metin: 'Ormanda yürürken patikanın kenarında bir pınar buldular. Soğuk ve berrak suyu içince yorgunlukları geçti.' (a) 'Pınar' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz. (b) Bu tahmini yapmanızı sağlayan iki ipucunu metinden yazınız.
Bir öğrenci 'Kıvrak adımlarla merdivenleri çıkan çocuk, birkaç saniyede üst kata ulaştı.' cümlesindeki 'kıvrak' sözcüğünü 'yavaş' anlamında tahmin etmiştir. Bu tahminin bağlama uygun olup olmadığını cümledeki ipucuyla gerekçelendiriniz ve sözcüğün anlamını tahmin ediniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Zarar, bozulma, ziyan. | Fırtınadan sonra kırılan dallar ve kopan kiremitler anlatıldığı için hasar, fırtınanın verdiği zarar anlamına gelir. | 8 |
| 2 | Soğuktan korumak için giyilen, sıcak tutan kalın giysi (hayvan postundan yapılmış giysi). | Soğuk havada giyilmesi ve dedenin üşümemesi, kürkün sıcak tutan bir giysi olduğunu gösterir. | 8 |
| 3 | Sözcüğün geçtiği cümleyi ve çevresindeki cümleleri okuyup bağlamdaki ipuçlarına bakmak. | Sözcüğün anlamı, içinde bulunduğu cümle ve çevresindeki sözcüklerle belirlenir; bağlam ilk ipucudur. | 8 |
| 4 | Çiçeklerden toplanan, bala dönüşen tatlı sıvı. | Metinde nektarın çiçeklerden toplandığı, tatlı bir sıvı olduğu ve bala dönüştüğü söylenir. | 12 |
| 5 | Dağın en yüksek noktası, doruk. | Dağcıların tırmanarak ulaşmak istediği yer olması ve rüzgârın orada sert esmesi, zirvenin en yüksek nokta olduğunu düşündürür. | 12 |
| 6 | Geri vermek. | Metnin ikinci cümlesi, kitapların süre bitince kütüphaneye geri verildiğini açıkça belirtir; bu cümle anlamı açıklayan ipucudur. | 12 |
| 7 | Puanlama (toplam 20): (a) Pınar, yerden kendiliğinden çıkan su kaynağı demektir (8 puan). (b) İpuçları: 'soğuk ve berrak suyu', 'suyu içince yorgunlukları geçti', 'ormanda patikanın kenarında bulundu' ifadelerinden herhangi ikisi; her biri 6 puan (toplam 12 puan). | Pınarın suyundan söz edilmesi, suyun içilebilmesi ve doğada bulunması, sözcüğün bir su kaynağını anlattığını gösterir. | 20 |
| 8 | Puanlama (toplam 20): Tahmin bağlama uygun değildir (4 puan). Gerekçe: Çocuk birkaç saniyede üst kata ulaşmıştır; bu hızlı bir hareketi gösterir, yavaşlıkla çelişir (8 puan). Doğru tahmin: çevik, hızlı ve hafif hareket eden (8 puan). | 'Birkaç saniyede ulaştı' ifadesi hızı anlatır. Tahmin cümlede yerine konunca 'yavaş adımlarla birkaç saniyede' çelişkisi oluşur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Sözcüğün anlamını cümlenin bağlamına bakmadan, aklına gelen ilk anlama göre tahmin etmek. · Tahmin ettiği anlamı cümlede yerine koyup anlamın bozulup bozulmadığını denememek.
Öz kontrol: Tahmin ettiğim anlamı sözcüğün yerine koyduğumda cümle anlamlı kalıyor mu?