Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 16›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Eş Anlamlı ve Zıt Anlamlı Sözcükler
Bilgi notu
Eş Anlamlı ve Zıt Anlamlı Sözcükler
- Yazılışları farklı, anlamları aynı ya da çok yakın olan sözcüklere eş anlamlı (anlamdaş) sözcük denir.
- Anlamca birbirinin tersi olan sözcüklere zıt (karşıt) anlamlı sözcük denir.
- Sözcüğün anlamı cümledeki kullanımına göre değişebilir; eş ve zıt anlamlısı cümleye göre seçilir.
- Emin olmak için sözcüğün yerine bulduğun sözcüğü koy ve cümlenin anlamının bozulup bozulmadığına bak.
Örnek: “Hekim” sözcüğünün eş anlamlısını ve “uzak” sözcüğünün zıt anlamlısını yazınız.
Çözüm: Hekim, hastaları tedavi eden kişidir; eş anlamlısı “doktor”dur. Uzak, yakın olmayan demektir; zıt anlamlısı “yakın”dır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
“Doktor” sözcüğünün eş anlamlısını yazınız.
“Cimri” sözcüğünün zıt anlamlısını yazınız.
“Armağan” sözcüğünün eş anlamlısını yazınız.
Uygulama
“Bu sınıf çok gürültülü.” cümlesindeki “gürültülü” sözcüğünün zıt anlamlısını kullanarak cümleyi yeniden yazınız.
“Soruya doğru cevap verdi.” cümlesinde “cevap” sözcüğünün yerine eş anlamlısını kullanarak cümleyi yeniden yazınız.
“Kolay” sözcüğünün zıt anlamlısını ve “hızlı” sözcüğünün eş anlamlısını yazınız.
Düşün
“Çocuk, bahçedeki ağacın gölgesinde dinleniyordu; çünkü hava çok sıcaktı.” cümlesindeki “sıcak” sözcüğünün zıt anlamlısını yazınız ve cümleyi bu sözcükle yeniden kurunuz. Yeni cümlede “çünkü” ile kurulan neden-sonuç ilişkisi doğal kalıyor mu? Gerekçesini açıklayınız.
“Okulda öğretmen, öğrencilere çok iyi bir kitap önerdi.” cümlesinde “okul” sözcüğü yerine bir eş anlamlısını, “iyi” sözcüğü yerine bir zıt anlamlısını kullanarak yeni bir cümle yazınız. Yazdığınız cümlede hangi sözcüğün eş, hangisinin zıt anlamlı olduğunu belirtiniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Hekim | Doktor ve hekim, hastaları tedavi eden kişiyi anlatan eş anlamlı sözcüklerdir. | 8 |
| 2 | Cömert | Cimri, harcamaktan ve paylaşmaktan kaçınan kişidir; tersi, bol bol veren cömert kişidir. | 8 |
| 3 | Hediye | Armağan ile hediye aynı anlama gelir. | 8 |
| 4 | Bu sınıf çok sessiz. | Gürültülü sözcüğünün zıt anlamlısı sessizdir; cümlenin anlamı tersine döner. | 12 |
| 5 | Soruya doğru yanıt verdi. | Cevap ve yanıt eş anlamlıdır; yerine konunca cümlenin anlamı değişmez. | 12 |
| 6 | Kolay: zor; hızlı: çabuk (süratli). | Kolayın tersi zor, hızlıyla aynı anlamlı sözcük ise çabuk ya da süratlidir. | 12 |
| 7 | Puanlama (20): Zıt anlamlı sözcüğün “soğuk” olarak bulunması: 4 puan. Cümlenin doğru yeniden yazılması (Çocuk, bahçedeki ağacın gölgesinde dinleniyordu; çünkü hava çok soğuktu.): 6 puan. Neden-sonuç ilişkisinin doğal kalmadığının söylenmesi: 4 puan; gerekçe olarak soğuk havada gölgede dinlenmenin makul bir sebebi olmadığı, anlamın bozulduğunun belirtilmesi: 6 puan. | Sıcak sözcüğünün zıttı soğuktur; soğuk havada gölgeye sığınmak mantıklı olmadığından “çünkü” ile kurulan neden-sonuç bağı tutmaz. | 20 |
| 8 | Puanlama (20): “okul” için eş anlamlı sözcük (mektep): 5 puan. “iyi” için zıt anlamlı sözcük (kötü): 5 puan. Anlamlı ve dil bilgisi bakımından doğru yeni cümle (Mektepte öğretmen, öğrencilere çok kötü bir kitap önerdi.): 5 puan. Hangi sözcüğün eş, hangisinin zıt anlamlı olduğunun doğru belirtilmesi: 5 puan. | Okul ile mektep eş anlamlı, iyi ile kötü zıt anlamlıdır; iki değişiklik cümleyi hem biçim hem anlam bakımından değiştirir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Eş anlamlı sözcüklerin her cümlede birbirinin yerine aynen kullanılabileceğini sanmak. · Zıt anlam bulmak için sözcüğe olumsuzluk eki getirmek ve bunu zıt anlamlı saymak.
Öz kontrol: Bulduğum sözcüğü cümlede asıl sözcüğün yerine koyduğumda anlam aynı mı kalıyor, yoksa tersine mi dönüyor?