Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 33›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Deyimler ve Anlamı
Bilgi notu
Deyimler ve Anlamı
- Deyim, sözcüklerin gerçek anlamından uzaklaşıp birlikte kalıplaşmış yeni bir anlam kazandığı söz öbeğidir.
- Deyimin anlamı sözcükler tek tek yorumlanarak değil, bütün olarak düşünülerek bulunur.
- Deyim, anlamına uygun bir durumda ve kalıbı bozulmadan kullanılmalıdır.
- Bilmediğin deyimin anlamını cümledeki bağlamdan ya da sözlükten çıkarabilirsin.
Örnek: 'Karne alınca Elif'in ağzı kulaklarına vardı.' cümlesindeki deyimin anlamı nedir?
Çözüm: Gerçekte ağız kulaklara ulaşmaz; çok sevinen kişinin yüzü gülümsemekten genişler. Deyimin anlamı: çok sevinmek.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
'Öğretmen sınıftaki küçük hatalara göz yumdu.' cümlesindeki 'göz yummak' deyiminin anlamını yazınız.
'Kulak vermek' deyiminin anlamını yazınız.
'Kapıdaki sessizliği duyunca annemin içine kurt düştü.' cümlesindeki deyimi bulup anlamını yazınız.
Uygulama
'Sihirbazın numarasını görünce Deniz'in ağzı açık kaldı.' cümlesindeki 'ağzı açık kalmak' deyimi hangi duyguyu anlatır?
'Dört gözle beklemek' deyiminin anlamını yazıp bu deyimi bir bayram bekleyişini anlatan cümlede kullanınız.
'Başını çekmek' deyimi 'öncülük etmek' anlamındadır. 'Sınıf başkanı kitap toplama kampanyasının başını çekti.' cümlesini deyim kullanmadan, anlamı koruyarak yeniden yazınız.
Düşün
I. 'Annem elini yıkayıp sofraya oturdu.' II. 'Proje sorun çıkarınca müdür elini taşın altına koydu.' Bu iki cümlede 'el' sözcüğünün geçtiği ifadelerin anlam farkını açıklayınız. Hangi cümlede deyim vardır, neden?
'Sınıfa yeni gelen Selin ilk gün çekindi. Teneffüste Duru ona gülümseyip oyuna çağırınca aralarındaki buzlar eridi.' Metindeki deyimi bulun, anlamını açıklayın ve cümleyi deyim kullanmadan yeniden yazın.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Bir yanlışı görmezlikten gelmek, hoş görmek. | Öğretmen hataları fark etse de bilerek üzerinde durmamıştır. | 8 |
| 2 | Dinlemek, dikkatle işitmek. | Deyim, bir sözü ya da sesi dikkatle dinlemeyi anlatır. | 8 |
| 3 | Deyim: içine kurt düşmek. Anlamı: kuşkulanmak, kötü bir şey olacağından endişelenmek. | Annenin içinde gerçekte bir kurt yoktur; deyim kuşku duymayı anlatır. | 8 |
| 4 | Çok şaşırmak. | Deyim, şaşkınlıktan ne söyleyeceğini bilmeyen kişiyi anlatır. | 12 |
| 5 | Ölçütler: Anlam: büyük bir istekle, sabırsızlıkla beklemek (6 p); Deyimin anlamına uygun, kalıbı bozulmamış bir cümlede kullanılması, örneğin 'Çocuklar bayramı dört gözle bekliyordu.' (6 p). Toplam 12 p. | Deyim sabırsız ve istekli bir bekleyişi anlatır; cümle bu anlamla uyumlu olmalıdır. | 12 |
| 6 | Sınıf başkanı kitap toplama kampanyasına öncülük etti. | 'Başını çekmek' yerine anlamdaş 'öncülük etmek' getirilir. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Deyim II. cümlededir (4 p); 'Elini taşın altına koymak' sorumluluk üstlenmek anlamında kalıplaşmıştır (6 p); I. cümlede el gerçekten yıkanmaktadır, yani sözcükler gerçek anlamdadır (6 p); Deyimde sözcükler tek tek değil birlikte yeni bir anlam kazanır (4 p). Toplam 20 p. | I. cümle gerçek anlamlı, II. cümle ise sorumluluk almayı anlatan deyim anlamlıdır. | 20 |
| 8 | Ölçütler: Deyim: 'buzlar erimek' / 'aralarındaki buzlar eridi' (5 p); Anlam: aradaki soğukluk, çekingenlik ve yabancılık ortadan kalktı, yakınlaştılar (7 p); Deyimsiz cümle, örneğin 'Duru ona gülümseyip oyuna çağırınca aralarındaki soğukluk kalktı ve yakınlaştılar.' (8 p). Toplam 20 p. | Buzların erimesi gerçek değil, kişiler arasındaki mesafenin kalkması anlamında kullanılmıştır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Deyimi sözcük sözcük gerçek anlamıyla yorumlamak. · Deyimin içindeki sözcüğü değiştirerek ya da eksilterek kalıbını bozmak.
Öz kontrol: Açıkladığım anlam, sözcüklerin tek tek anlamıyla değil birlikte kazandığı anlamla mı örtüşüyor?