Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 43›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Zaman ve Sıra Bildiren İfadeler, Akış Şeması
Bilgi notu
Zaman ve Sıra Bildiren İfadeler, Akış Şeması
- Zaman bildiren ifadeler olayın ne zaman olduğunu söyler: 1995'te, sabah, kış mevsiminde.
- Sıra bildiren ifadeler hangi olayın önce, hangisinin sonra olduğunu gösterir: önce, ardından, daha sonra, en sonunda.
- Sınıflandırma, benzer özellikteki ifadeleri aynı gruba koymaktır.
- Akış şemasında olaylar kutulara oluş sırasına göre yazılır; yıllar küçükten büyüğe dizilir.
Örnek: Rıza Usta 1970'te çırak oldu. Beş yıl sonra kendi dükkânını açtı. Dükkânı hangi yıl açtı? İfadeleri sınıflandır.
Çözüm: '1970'te' zaman bildirir; 'beş yıl sonra' hem süre hem sıra bildirir. 1970 + 5 = 1975, dükkân 1975'te açıldı.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Metin: 'Mehmet Usta, 1985 yılında çömlekçilik atölyesini açtı. O günden sonra her sabah erkenden çamur yoğurmaya başladı.' Bu metinde bir yılı bildiren ifadeyi yaz.
'Önce hamuru yoğurduk, ardından mayalanmasını bekledik, en sonunda fırına verdik.' cümlesindeki sıra bildiren ifadeleri yaz.
Metin (karışık sırada): 'Ayşe sınavı kazandı. Ayşe günlerce çalıştı. Ayşe sınava girdi.' Olayları oluş sırasına göre yaz.
Uygulama
Metin: 'Zeynep Hanım 1990'da sepet örmeyi öğrendi. Bir yıl sonra ilk sepetini sattı. 2005'te köyünde bir kurs açtı.' Olayları akış şemasının kutularına 'yıl: olay' biçiminde yaz.
Şu ifadeleri 'zaman bildiren' ve 'sıra bildiren' olmak üzere iki gruba ayırarak yaz: sabah, önce, 1999'da, daha sonra, ardından, akşam üzeri, bu olaydan sonra, kış mevsiminde.
Bir tamirci şöyle anlatıyor: 'Sabah dükkânı açarım. Öğleden önce müşterilerin cihazlarını incelerim. Öğleden sonra onarımlarını yaparım. Akşam cihazları teslim ederim.' Zaman ifadelerini günün sırasına göre yazıp her birinin karşısına o zaman yapılan işi ekle.
Düşün
Metin: 'Kemal, 2010'da mezun oldu. Mezuniyetinden iki yıl sonra kendi işini kurdu. 2020'de ikinci şubesini açtı.' (a) Kemal işini hangi yıl kurdu? (b) İşi kurmasından ikinci şubeyi açmasına kaç yıl geçmiştir? İşlemlerini göstererek yaz.
'Ali dişlerini fırçaladı. Ali uyudu.' ile 'Ali uyudu. Ali dişlerini fırçaladı.' cümle çiftlerinin anlamı nasıl değişir? İlk metne sıra bildiren bir sözcük ekleyerek yeniden yaz ve bu sözcüklerin metne katkısını açıkla.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | 1985 yılında. | Metinde yıl bildiren tek ifade '1985 yılında' ifadesidir. | 8 |
| 2 | önce, ardından, en sonunda. | Bu üç sözcük işlerin hangi sırayla yapıldığını gösterir. | 8 |
| 3 | Günlerce çalıştı; sınava girdi; sınavı kazandı. | Önce hazırlık yapılır, sonra sınava girilir, sonuç en sonda gelir. | 8 |
| 4 | 1990: Sepet örmeyi öğrendi. 1991: İlk sepetini sattı. 2005: Köyünde kurs açtı. | 'Bir yıl sonra' ifadesi 1990 + 1 = 1991 yılını verir. | 12 |
| 5 | Zaman bildiren: sabah, 1999'da, akşam üzeri, kış mevsiminde. Sıra bildiren: önce, daha sonra, ardından, bu olaydan sonra. | Zaman ifadeleri bir an ya da dönem söyler; sıra ifadeleri olaylar arasındaki öncelik-sonralık ilişkisini gösterir. | 12 |
| 6 | Sabah: dükkânı açar. Öğleden önce: cihazları inceler. Öğleden sonra: onarımları yapar. Akşam: cihazları teslim eder. | Zaman ifadeleri günün akışına göre sıralanır ve her biri metindeki işle eşleştirilir. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (8 puan) 2010 + 2 = 2012; iş 2012'de kuruldu. (8 puan) 2020 − 2012 = 8 yıl. (4 puan) Olayları doğru sırada (mezuniyet, iş kurma, ikinci şube) ele aldı. | 'İki yıl sonra' ifadesi 2010'a 2 ekletir (2012); sonra iki yıl arasındaki fark 2020 − 2012 = 8'dir. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (7 puan) Olayların sırası değişince metindeki akış ve mantık değişir; ilkinde önce temizlik sonra uyku, ikincisinde önce uyku sonra temizlik gerçekleşir. (7 puan) Örnek: 'Ali önce dişlerini fırçaladı, ardından uyudu.' gibi sıra bildiren sözcük içeren doğru bir cümle. (6 puan) Sıra bildiren sözcükler olayların sırasını açıkça gösterir ve okuyucunun akış şeması çıkarmasını kolaylaştırır. | Sıra bildiren sözcükler olay sırasını belirginleştirir; sıra değişirse anlam ve mantık değişir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Yıl bildiren ifadeleri alıp 'ardından', 'sonra' gibi sıra bildiren ifadeleri atlarlar. · Akış şemasında olayları metindeki oluş sırasıyla değil, aklına geldiği sırayla yazarlar.
Öz kontrol: Bulduğum her ifade zaman mı sıra mı bildiriyor ve olayları oluş sırasına göre dizdim mi?