Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 49›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Sözcüğün Anlamını Metinden Çıkarma
Bilgi notu
Sözcüğün Anlamını Metinden Çıkarma
- Bilmediğin sözcüğün anlamını önce geçtiği cümledeki ve çevresindeki sözcüklerden tahmin et.
- Sözcükle birlikte kullanılan sözcükler (fiiller, eşyalar, yerler) anlam ipucu verir.
- Bir sözcüğün birden çok anlamı olabilir; metne uyan anlamı seç.
- Tahminini sözlükten kontrol et; uyuşmazsa düzelt.
Örnek: Aşçı büyük kazandaki çorbayı kepçeyle karıştırıp tabaklara paylaştırdı. Kepçe ne demektir?
Çözüm: Kazan, çorba ve tabak ipuçlarından kepçenin sıvı yiyecekleri karıştırıp tabağa doldurmaya yarayan bir araç olduğu anlaşılır. Kepçe, uzun saplı derin kaşık biçiminde bir araçtır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Annem yaz boyunca topladığı vişnelerle reçel yaptı ve reçeli ağzı kapaklı cam kavanozlara doldurdu. Bu cümleye göre 'kavanoz' ne demektir?
Terzi, elindeki makasla kumaşı ölçüye göre kesti ve kenarlarını iğneyle tutturdu. Bu cümleye göre 'terzi' kimdir?
Çiftçi, öküzlerin arkasına taktığı sabanla tarlanın toprağını sürerek ekime hazırladı. Bu cümleye göre 'saban' nedir?
Uygulama
Ressam, fırçasını boyaya batırıp tuvale yeni renkler ekledi. Tablo bitince onu çerçeveletti. Cümlelerden yararlanarak 'tuval' sözcüğünün anlamını yazın.
Bahçıvan, ağacın fazla dallarını budadı; çünkü ağacın daha çok meyve vermesini istiyordu. Bu cümleye göre 'budamak' ne demektir?
'Kol' sözcüğü iki cümlede farklı anlamlarda kullanılmıştır. Her cümledeki anlamını yazın. (a) Gömleğin kolu bana uzun geldi. (b) Nehir, ovaya gelince iki kola ayrıldı.
Düşün
Sahil kasabasında balıkçılar sabahın erken saatinde ağlarını toplayıp kayıklarına bindiler. Denizin dalgalı olması yüzünden rıhtımda uzun süre beklemek zorunda kaldılar. Bu metne göre 'rıhtım' sözcüğünün anlamını tahmin edin ve tahmininizi destekleyen iki ipucunu yazın.
Şömine sönünce odun parçalarından geriye kızıl ve sıcak kor kaldı; ellerimizi ona yaklaştırıp ısındık. Bu cümleden 'kor' sözcüğünün anlamını nasıl çıkarırsınız? Kullandığınız ipuçlarını, bulduğunuz anlamı ve tahmini sözlükle kontrol etmenin neden gerekli olduğunu yazın.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Ağzı kapaklı, yiyecek saklamaya yarayan cam kap. | 'Cam', 'ağzı kapaklı' ve 'doldurdu' ifadeleri kavanozun yiyecek saklanan bir kap olduğunu gösterir. | 8 |
| 2 | Kumaştan giysi diken (diken ve onaran) kişi. | Kumaşı kesmek ve iğneyle tutturmak giysi dikmeye ait işlerdir. | 8 |
| 3 | Toprağı sürmek için hayvanların çektiği tarım aleti. | 'Öküzlerin arkasına taktığı' ve 'toprağını sürerek' sözleri sabanın toprak sürmede kullanılan bir araç olduğunu gösterir. | 8 |
| 4 | Üzerine resim yapılan gergin bez (kumaş). | Fırçayla boya sürülen ve sonunda tabloya dönüşen yüzey tuvaldir. | 12 |
| 5 | Ağaç ve bitkilerin fazla veya kuru dallarını kesmek. | Ağacın daha çok meyve vermesi için fazla dalların kesildiği anlaşılır. | 12 |
| 6 | (a) Giysinin vücudun kolunu saran bölümü (6 puan). (b) Ana nehirden ayrılan yan su yolu, dal (6 puan). | Birinci cümlede kol giysinin bir parçasıdır; ikinci cümlede nehrin ana yatağından ayrılan bir bölümdür. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (a) Tahmin: denizde kayık ve gemilerin yanaştığı, kıyıda yapılmış set/iskele benzeri yer (8 puan); (b) İlk ipucu: balıkçılar, kayık ve sahil kasabasının deniz kıyısıyla ilgili olması (6 puan); (c) İkinci ipucu: dalgalı denizde kayıklara binmek için kıyıda beklenmesi (6 puan). Toplam 20 puan. | Kayık, deniz ve sahil sözcükleri rıhtımın suyla kara arasındaki bir yer olduğunu gösterir. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (a) İpuçlarını belirleme: şömine, odun, kızıl, sıcak, ısındık (6 puan); (b) Anlam: yanan odun veya kömürün alevsiz, kızıl ve sıcak parçası (8 puan); (c) Sözlükte kontrol gerekçesi: tahminin doğruluğunu sınamak, sözcüğün başka anlamları olup olmadığını görmek (6 puan). Toplam 20 puan. | Cümledeki sıcaklık ve renk ipuçları kor için çıkarım yapmayı sağlar; sözlük tahmini doğrular. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Sözcüğün sözlükteki ilk anlamını metne bakmadan seçerler. · Cümlenin genelini dikkate almadan tek bir sözcüğe bakıp ipucunu yanlış yorumlarlar.
Öz kontrol: Bulduğum anlam, sözcüğün geçtiği cümlede anlamlı bir yer tutuyor mu?