Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 55›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Adıl (Zamir): Adların Yerini Tutan Sözcükler
Bilgi notu
Adıl (Zamir): Adların Yerini Tutan Sözcükler
- Adıllar, adların yerine kullanılan sözcüklerdir; tekrarı önler ve anlatımı akıcı yapar.
- Kişi adılları: ben, sen, o, biz, siz, onlar.
- İşaret adılları: bu, şu, o, burası, şurası, orası gibi sözlerdir; kişi, nesne ya da yeri gösterir.
- Belgisiz adıllar: herkes, kimse, hepsi, birisi gibi sözlerdir; kesin bir kişiyi belirtmez.
Örnek: Bahçede bir kedi gördüm; o çok korkmuştu. Altı çizili ‘o’ hangi sözcüğün yerine kullanılmıştır?
Çözüm: ‘O’ sözü önceki cümleden ‘kedi’ adının yerine geçmiştir. Bu yüzden ‘o’ bir adıldır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Mina yeni ayakkabısını çok sevdi; onu her gün giyiyor. Cümledeki ‘onu’ sözü hangi sözcüğün yerine kullanılmıştır?
Kişi adıllarından üç tanesini yazınız.
‘Herkes sınıfa girdi.’ cümlesindeki ‘herkes’ sözü hangi tür adıldır?
Uygulama
Şu cümleleri adların tekrarını önleyecek biçimde adıl kullanarak yeniden yazınız: ‘Deniz parka gitti. Deniz parkta bisiklet sürdü. Park Deniz'in en sevdiği yerdir.’
‘Ayşe ile Can maça gitti; onlar çok eğlendi.’ cümlesindeki adılı ve yerine geçtiği sözcükleri yazınız.
‘Ben kitap okurum, sen resim yaparsın.’ cümlesindeki kişi adıllarını yazınız ve her birinin kimi gösterdiğini belirtiniz.
Düşün
Aşağıdaki metinde adlar çok tekrar edilmiştir: ‘Bahar mutfağa girdi. Bahar tencereyi ocağa koydu. Bahar tencereyi suyla doldurdu. Sonra Bahar ocağı yaktı.’ Metni anlamı bozulmadan, ad tekrarlarının yerine en az üç yerde adıl kullanarak yeniden yazınız.
Bir arkadaşınız ‘Adıl kullanmak gereksiz; her seferinde adı yazmak daha doğru olur.’ diyor. Adıl kullanmanın iki yararını, birer örnekle açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Ayakkabı. | ‘Onu’ sözü önceki bölümde geçen ‘ayakkabı’ adının yerini tutar. | 8 |
| 2 | Ben, sen, o, biz, siz, onlar sözlerinden herhangi üçü. | Kişi adılları ben, sen, o, biz, siz, onlar'dır. | 8 |
| 3 | Belgisiz adıl. | ‘Herkes’ kesin bir kişiyi belirtmeden bir topluluğun yerini tuttuğu için belgisiz adıldır. | 8 |
| 4 | Örnek: Deniz parka gitti. O parkta bisiklet sürdü. Orası Deniz'in en sevdiği yerdir. Ölçütler: İkinci cümlede ‘Deniz’ yerine kişi adılı (o) kullanma (4 puan); üçüncü cümlede ‘park’ yerine işaret adılı (orası ya da burası) kullanma (4 puan); anlam ve cümle yapısı bozulmadan yazma (4 puan). | Tekrar eden ad kişi ya da yer bildiren uygun adılla değiştirilir. | 12 |
| 5 | Adıl: onlar; yerine geçtiği sözcükler: Ayşe ile Can. | ‘Onlar’ sözü önceki bölümde geçen iki kişinin yerine kullanılmıştır. | 12 |
| 6 | Ben: konuşan kişiyi; sen: karşıdaki (dinleyen) kişiyi gösterir. | Ben konuşanın, sen ise kendisiyle konuşulan kişinin yerini tutar. | 12 |
| 7 | Örnek: Bahar mutfağa girdi. O tencereyi ocağa koydu. O tencereyi suyla doldurdu. Sonra o ocağı yaktı. Ölçütler: ‘Bahar’ yerine kişi adılı (o) kullanma, en az üç yerde (10 puan); adılları doğru yerde kullanıp anlamı karıştırmama (5 puan); anlam ve cümle yapısı bozulmadan yazma (5 puan). | Tekrar eden ad uygun adılla değiştirilirse metin akıcı olur; örnekte ‘Bahar’ yerine üç kez ‘o’ kullanılmıştır. | 20 |
| 8 | Yarar 1: Aynı sözün tekrarını önler (5 puan) ve doğru örnek verilir, örneğin ‘Ali geldi. Ali oturdu.’ yerine ‘Ali geldi. O oturdu.’ (5 puan). Yarar 2: Anlatımı akıcı ve kısa hâle getirir (5 puan) ve doğru örnek verilir (5 puan). | Adıl, adın yerini tuttuğu için sözün gereksiz tekrarını önler ve metni akıcı yapar. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Öğrenciler adıl ile adın kendisini karıştırıp ‘ayakkabı’ gibi adları da adıl sanır. · Öğrenciler altı çizili adılın hangi sözcüğün yerine geçtiğini belirlerken cümlenin ilk bölümüne bakmaz.
Öz kontrol: Altını çizdiğim sözcük, daha önce geçen hangi adın yerini tutuyor?