Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 73›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Tanımdan Sözcük Bulma ve Sözlük Kullanma
Bilgi notu
Tanımdan Sözcük Bulma ve Sözlük Kullanma
- Bir sözcüğün tanımı, onu bulmak için ipucu verir; harf sayısı ve verilen harfler seçenekleri daraltır.
- Sözlükte sözcükler alfabetik sıraya göre dizilir ve ek almamış biçimiyle aranır.
- Eş anlamlı sözcükler aynı anlama gelir (ör. okul-mektep); zıt anlamlı sözcükler karşıt anlamdadır (ör. sıcak-soğuk).
- Bir sözcüğün birden çok anlamı olabilir; hangi anlamda kullanıldığı cümleden anlaşılır.
- Kök ve ek ayrıştırılınca sözcüğün anlamı çözülebilir.
Örnek: Tanım: 'Sınıfta yazı yazmak için kullanılan büyük yüzey.' Sözcük 5 harflidir ve ilk harfi t'dir. Sözcüğü bulunuz.
Çözüm: Tanım yazı yazılan yüzeyi anlatıyor; 5 harfli ve t ile başlayan sözcük 'tahta'dır (t-a-h-t-a); tanıma ve harf sayısına uyar.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Tanım: 'Okulda öğrencilere ders veren kişi.' Sözcük 8 harflidir ve ilk harfi ö'dür. Sözcüğü yazınız.
'Kalem, silgi, defter' sözcüklerini sözlükteki alfabetik sıraya göre yazınız.
'Büyük' sözcüğünün zıt anlamlısını yazınız.
Uygulama
Tanım: 'Korkusuz, yürekli.' Sözcük 5 harflidir; ilk harfi c, son harfi r'dir. Sözcüğü yazınız ve harf sayısına uyduğunu gösteriniz.
'Ali'nin sağ kolu kırıldı.' ve 'Nehrin bir kolu ovaya doğru ayrılıyordu.' cümlelerinde 'kol' sözcüğünün anlamlarını ayrı ayrı yazınız.
'Kitaplık' sözcüğünün kökünü ve ekini ayırınız; ekin sözcüğe kattığı anlamı yazınız.
Düşün
'Köyün girişindeki eski çınar, görkemli duruşuyla gelenlerin saygısını kazanırdı. Dallarının altı serin ve sakin bir dinlenme yeriydi. Çocuklar yüksek dallara bakıp hayran kalırdı.' Metne göre 'görkemli' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz, tahmininizi dayandırdığınız iki ifadeyi yazınız ve sözcüğün eş anlamlısı olabilecek bir sözcük söyleyiniz.
'-lı/-li' ve '-sız/-siz' ekleri sözcüklere hangi anlamları katar? Her ek için kendi seçtiğiniz bir kökten birer sözcük türetip anlamını açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Öğretmen. | Ders veren kişi öğretmendir; ö-ğ-r-e-t-m-e-n sekiz harftir. | 8 |
| 2 | Defter, kalem, silgi. | Alfabede d, k, s sırasıyla gelir. | 8 |
| 3 | Küçük. | Büyük ve küçük karşıt anlamlı sözcüklerdir. | 8 |
| 4 | Cesur (c-e-s-u-r). | Korkusuz ve yürekli anlamındaki sözcük cesurdur; beş harflidir, c ile başlar ve r ile biter. | 12 |
| 5 | Birinci cümlede: insan vücudunun omuzdan ele kadar olan bölümü. İkinci cümlede: nehrin ana yatağından ayrılan bölümü, çatalı. | Aynı sözcük farklı cümlelerde farklı anlamlarda kullanılabilir; anlam cümleden anlaşılır. | 12 |
| 6 | Kök: kitap; ek: -lık. Ek, 'kitap konulan yer/eşya' anlamını katmıştır. | Kitap köküne gelen -lık eki, kitapların konulduğu rafı ya da dolabı anlatan yeni bir sözcük türetmiştir. | 12 |
| 7 | Tam puan ölçütleri: Anlamı 'gösterişli, büyüklüğüyle etkileyici' biçiminde tahmin etme: 8 puan. İki ipucu (ör. 'gelenlerin saygısını kazanırdı', 'hayran kalırdı'; her biri 4 puan): 8 puan. Uygun bir eş anlamlı sözcük (ör. ihtişamlı, muhteşem): 4 puan. Toplam 20 puan. | Ağacın saygı uyandırması ve hayranlıkla izlenmesi, sözcüğün etkileyici ve büyük anlamına geldiğini gösterir. | 20 |
| 8 | Tam puan ölçütleri: -lı/-li ekinin 'sahip olma' anlamı kattığını belirtme: 4 puan. Bu ekle türetilmiş uygun bir sözcüğü ve anlamını yazma (ör. akıllı: aklı olan): 6 puan. -sız/-siz ekinin 'yokluk' anlamı kattığını belirtme: 4 puan. Bu ekle türetilmiş uygun bir sözcüğü ve anlamını yazma (ör. susuz: suyu olmayan): 6 puan. Toplam 20 puan. | -lı/-li bir şeye sahip olmayı, -sız/-siz o şeyin yokluğunu anlatan sözcükler türetir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Kutu sayısını ve verilen harfleri kontrol etmeden yalnızca tanıma bakarak tahmin yazmak. · Sözlükte sözcüğü ekli biçimiyle aramak ya da alfabetik sırada ç, ğ, ı, ö, ş, ü harflerinin yerini karıştırmak.
Öz kontrol: Bulduğum sözcük hem tanıma hem kutu sayısına hem de verilen harflere uyuyor mu?