Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 83›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Söz Varlığı: Anlam İlişkileri
Bilgi notu
Söz Varlığı: Anlam İlişkileri
- Eş anlamlı sözcükler yazılışı farklı, anlamı aynı ya da çok yakın olan sözcüklerdir (güzel – hoş).
- Zıt anlamlı sözcükler birbirinin karşıtıdır (uzun – kısa).
- Sesteş sözcüklerin yazılışı ve okunuşu aynı, anlamları farklıdır (yaz: mevsim / yazmak eylemi).
- Bilinmeyen bir sözcüğün anlamı cümledeki ipuçlarından (bağlam) çıkarılır, sonra sözlükle doğrulanır.
Örnek: ‘Çay’ sözcüğünü iki farklı anlamıyla birer cümlede kullanınız.
Çözüm: Çay hem içecek hem küçük akarsudur. Sabah demli bir çay içtim. Köyün yanından berrak bir çay akıyor.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
‘Büyük’ sözcüğünün zıt anlamlısını yazınız.
‘Cesur’ sözcüğünün eş anlamlısını yazınız.
Sesteş sözcük nedir? Kısaca açıklayınız.
Uygulama
‘Kardeşim yüzünü yıkadı.’ ve ‘Bu kitap yüz lira.’ cümlelerindeki ‘yüz’ sözcüklerinin anlamlarını yazınız ve bu sözcük çiftine ne ad verildiğini belirtiniz.
‘Komşumuz bize bir tabak yemek ikram etti. Bu cömert davranış hepimizi sevindirdi.’ cümlelerindeki ‘cömert’ sözcüğünün anlamını bağlamdan çıkararak yazınız ve zıt anlamlısını belirtiniz.
‘Kolay – zor’ ve ‘sağlam – dayanıklı’ sözcük çiftlerinin her birinin anlam ilişkisini yazınız.
Düşün
‘Ayşe, yeni aldığı güzel elbiseyi giyince çok mutlu oldu.’ cümlesinde ‘güzel’ ve ‘mutlu’ sözcüklerinin yerine uygun eş anlamlılarını yazarak cümleyi yeniden kurunuz. Yeni cümlenin anlamının neden korunduğunu açıklayınız.
‘Kapıyı çaldı.’ ve ‘Hırsız cüzdanı çaldı.’ cümlelerinde ‘çalmak’ sözcüğünün anlamlarını yazınız ve bir sözcüğün anlamını belirlemede cümlenin neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Küçük (ufak da kabul edilir). | Büyük ve küçük birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir. | 8 |
| 2 | Yürekli (yiğit, korkusuz da kabul edilir). | Cesur ile yürekli aynı anlama gelir. | 8 |
| 3 | Yazılışı ve okunuşu aynı olduğu hâlde anlamları farklı olan sözcüklerdir. | Sesteşlik, aynı biçimli sözcüğün farklı anlamlar taşımasıdır. | 8 |
| 4 | Birinci cümlede yüz, surat anlamındadır; ikinci cümlede 100 sayısıdır. Bu sözcüklere sesteş sözcük denir. | Yazılışı ve okunuşu aynı olan sözcüklerin anlamları cümleden anlaşılır. | 12 |
| 5 | Cömert: verip paylaşmayı seven, eli açık demektir. Zıt anlamlısı: cimri. | Komşunun yemek ikram etmesi ve herkesin sevinmesi, sözcüğün paylaşmakla ilgili olumlu bir anlam taşıdığını gösterir. | 12 |
| 6 | Kolay – zor: zıt anlamlı. Sağlam – dayanıklı: eş anlamlı. | Kolay ile zor karşıt, sağlam ile dayanıklı yakın anlamlıdır. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (5 puan) ‘Güzel’ yerine uygun eş anlamlı (hoş, şık, nefis vb.). (5 puan) ‘Mutlu’ yerine uygun eş anlamlı (sevinçli, memnun vb.). (5 puan) Cümle dil bilgisi bakımından doğru kurulmuştur. (5 puan) Eş anlamlı sözcükler aynı kavramı karşıladığı için anlam korunur. Örnek cümle: Ayşe, yeni aldığı şık elbiseyi giyince çok sevinçli oldu. | Eş anlamlı sözcükler birbirinin yerine kullanıldığında cümlenin anlamı değişmez. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (5 puan) Birinci cümlede çalmak, kapıya vurarak ses çıkarmak anlamındadır. (5 puan) İkinci cümlede çalmak, izinsiz alıp götürmek anlamındadır. (5 puan) Sözcük tek başına bakıldığında hangi anlamda olduğu belli olmaz. (5 puan) Anlamı çevresindeki sözcükler (kapı, hırsız, cüzdan) belirler. | Aynı biçimli sözcüğün anlamı yalnızca cümledeki ipuçlarıyla belirlenir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Eş anlamlı sözcüklerle zıt anlamlı sözcükleri karıştırmak. · Sesteş bir sözcüğün anlamını cümleye bakmadan tek bir anlama indirgemek.
Öz kontrol: Bilmediğim bir sözcüğün anlamını cümledeki hangi ipuçlarından çıkarabileceğimi söyleyebiliyor muyum?