Ana sayfa›Biyoloji 9. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 22›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Biyoloji 9. sınıf · Bilimsel Araştırma Basamakları
Bilgi notu
Bilimsel Araştırma Basamakları
- Bilimsel araştırma bir gözlem ya da soruyla başlar; bu, problemin belirlenmesidir.
- Hipotez, probleme getirilen sınanabilir ve geçici bir çözümdür; deney ya da gözlemle desteklenir ya da çürütülür.
- Deneyde değiştirilen değişken bağımsız, ölçülen değişken bağımlı, sabit tutulan değişken kontrol değişkenidir.
- Veriler toplanır, analiz edilir, hipotezle karşılaştırılarak yorumlanır ve sonuçlar paylaşılır.
Örnek: Bir öğrenci 'Işık miktarı fasulye bitkisinin boyunu etkiler' hipotezini sınıyor. Bağımsız ve bağımlı değişkeni ve bir kontrol değişkenini belirleyiniz.
Çözüm: Değiştirilen şey ışık miktarıdır: bağımsız değişken. Ölçülen şey bitki boyudur: bağımlı değişken. Sabit tutulması gereken bir değişken sulama miktarıdır: kontrol değişkeni.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bilimsel araştırmada probleme getirilen sınanabilir geçici açıklamaya ne ad verilir?
Bir deneyde araştırmacının bilinçli olarak değiştirdiği değişkene ne ad verilir?
Toplanan ham verilerin tablo ya da grafikle düzenlenip incelendiği basamağın adı nedir?
Uygulama
Bir öğrenci 'Tuz miktarı arttıkça suyun donma süresi uzar' hipotezini sınamak istiyor. Bu deneydeki bağımsız ve bağımlı değişkeni yazınız.
Aynı deneyde (tuz miktarı ve suyun donma süresi) sonuçların güvenilir olması için sabit tutulması gereken iki kontrol değişkeni yazınız.
'Veri toplama', 'hipotez kurma', 'sonuç çıkarma' ve 'problemi belirleme' basamaklarını bilimsel araştırma sırasına koyunuz.
Düşün
Bir araştırmacı yeni bir gübrenin domates verimini artırdığını iddia ediyor; ancak yalnız gübre verdiği bitkileri yetiştirmiş. Bu araştırmanın bilimsel geçerliliğindeki eksikliği açıklayınız ve nasıl düzeltilebileceğini yazınız.
'Hipotez doğrulanmazsa araştırma başarısız sayılır' ifadesini bilimin doğası açısından değerlendiriniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Hipotez. | Hipotez, deney ya da gözlemle sınanacak geçici çözümdür. | 8 |
| 2 | Bağımsız değişken. | Araştırmacı bağımsız değişkeni değiştirir ve bunun bağımlı değişkene etkisini inceler. | 8 |
| 3 | Verilerin analiz edilmesi. | Ham veriler analiz edilerek anlamlı hâle getirilir. | 8 |
| 4 | Bağımsız değişken: tuz miktarı. Bağımlı değişken: suyun donma süresi. | Öğrenci tuz miktarını değiştirir; bunun etkisini donma süresini ölçerek görür. | 12 |
| 5 | Ölçütler (her biri 6 puan): Su miktarı, suyun başlangıç sıcaklığı, kap türü ve dondurucunun sıcaklığı değişkenlerinden herhangi ikisi. | Kontrol değişkenleri sabit tutulmazsa donma süresindeki değişimin nedeni tuz mu başka etken mi anlaşılamaz. | 12 |
| 6 | Problemi belirleme, hipotez kurma, veri toplama, sonuç çıkarma. | Araştırma problemle başlar, hipotez kurulur, hipotez veri toplanarak sınanır, en sonda sonuç çıkarılır. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Gübresiz bir kontrol grubu olmadığı için karşılaştırma yapılamaz, verim artışının gübreden kaynaklandığı söylenemez (8 puan). Gübre verilmeyen ve diğer koşulları (su, ışık, toprak) aynı tutulan bir kontrol grubu eklenmelidir (8 puan). Gruplar arasındaki tek farkın gübre olması sağlanmalı ve sonuçlar karşılaştırılmalıdır (4 puan). | Etkiyi görmek için gübreli ve gübresiz grupların aynı koşullarda karşılaştırılması gerekir. | 20 |
| 8 | Ölçütler: İfadenin yanlış olduğunu belirtme (4 puan). Hipotezin desteklenmemesinin de bilgi üreteceğini, neyin işe yaramadığını gösterdiğini yazma (8 puan). Sonucun yeni hipotezler ve araştırmalar için başlangıç olabileceğini yazma (8 puan). | Bilimde çürütülen hipotez de bilgiye katkı sağlar ve araştırmanın devamına yol gösterir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Hipotezi kanıtlanmış kesin bir bilgi sanır. · Kontrol grubu kurmadan ya da aynı anda birden fazla değişkeni değiştirerek deney yapar.
Öz kontrol: Deneyimde yalnız bir değişkeni değiştirdim mi ve sonuçları karşılaştıracağım bir kontrol grubum var mı?