Ana sayfa›Biyoloji 9. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 79›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Biyoloji 9. sınıf · Enzimler ve Çalışma Koşulları
Bilgi notu
Enzimler ve Çalışma Koşulları
- Enzimler, hücrede kimyasal tepkimeleri hızlandıran, büyük çoğunluğu protein yapılı biyolojik katalizörlerdir.
- Her enzim yalnızca kendine uygun maddeye (substrata) bağlanır; buna enzimlerin özgüllüğü denir.
- Her enzimin en hızlı çalıştığı bir sıcaklık ve pH değeri vardır (optimum koşullar).
- Aşırı yüksek sıcaklık ya da uygun olmayan pH enzimin yapısını bozar (denatürasyon); yapısı bozulan enzim çalışamaz.
- Düşük sıcaklık enzimi bozmaz, yalnızca tepkime hızını azaltır.
Örnek: Tükürükteki amilaz enzimi nişastayı parçalar. İki tüpte nişasta ve amilaz karışımı vardır; biri 37 °C'de, diğeri 90 °C'de bekletiliyor. Hangi tüpte nişasta daha çok parçalanır? Neden?
Çözüm: 37 °C'de parçalanma daha çoktur. Bu sıcaklık amilazın çalıştığı vücut sıcaklığına yakındır; 90 °C'de ise enzimin yapısı bozulur ve enzim tepkimeyi hızlandıramaz.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Enzimlerin büyük çoğunluğu hangi organik molekül grubuna aittir?
Enzimin etki ettiği maddeye ne ad verilir?
Bir enzimin en hızlı çalıştığı sıcaklık ve pH değerlerine ne ad verilir?
Uygulama
Et ve süt gibi besinler buzdolabında oda sıcaklığına göre neden daha geç bozulur? Enzimlerin etkinliğine dayanarak yazınız.
Çok yüksek ateş insan için tehlikelidir. Bunun enzimlerle ilgili nedenini yazınız.
Bir enzimin etkinliği farklı pH değerlerinde ölçülüyor: pH 2'de 5 birim, pH 6'da 20 birim, pH 7'de 100 birim, pH 9'da 15 birim. Enzimin optimum pH değeri yaklaşık kaçtır? Nasıl karar verdiniz?
Düşün
Bir öğrenci aynı enzimden iki tüp hazırlıyor. Tüp 1 oda sıcaklığında bekliyor; Tüp 2 ise kaynar suda 5 dakika bekletildikten sonra oda sıcaklığına getiriliyor. İki tüpe de aynı substrat ekleniyor. (a) Hangi tüpte tepkime daha hızlı gerçekleşir? Nedenini yazınız. (b) Tüp 2 soğutulsa bile enzim neden eski etkinliğine dönmez?
Laktaz enzimi süt şekeri olan laktozu parçalar, ancak aynı enzim nişastayı parçalayamaz. (a) Bu durumu enzimlerin hangi özelliğiyle açıklarsınız? (b) Bu özelliğin nedenini enzim ve substratın şekliyle ilişkilendirerek yazınız. (c) Laktaz üretemeyen bir kişi süt ürünleri tükettiğinde neden sindirim sorunları yaşar?
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Proteinler. | Enzimlerin büyük çoğunluğu protein yapılıdır. | 8 |
| 2 | Substrat. | Enzim, tepkimeyi hızlandırdığı maddeye (substrata) bağlanır. | 8 |
| 3 | Optimum sıcaklık ve optimum pH (optimum koşullar). | Her enzimin en yüksek etkinlik gösterdiği değerler optimum koşullardır. | 8 |
| 4 | Düşük sıcaklıkta besinleri bozan mikroorganizmaların enzimleri yavaş çalışır; bozulma tepkimeleri yavaşladığı için besin geç bozulur. | Düşük sıcaklık enzimleri bozmaz, tepkime hızını düşürür; bozulma tepkimeleri de yavaşlar. | 12 |
| 5 | Vücut sıcaklığı aşırı yükselince enzimlerin yapısı bozulur (denatürasyon) ve hayati tepkimeler yavaşlar ya da durur. | Aşırı yüksek sıcaklık protein yapılı enzimlerin şeklini bozar; enzim görevini yapamaz. | 12 |
| 6 | Yaklaşık 7; çünkü etkinliğin en yüksek (100 birim) olduğu pH değeri 7'dir. | Optimum pH, enzimin en yüksek etkinlik gösterdiği değerdir; verilerde en büyük etkinlik 100 birimle pH 7'dedir. | 12 |
| 7 | Puanlama (20): a) Tüp 1'de daha hızlıdır: 4 puan; kaynar suda enzimin yapısı bozulduğu için Tüp 2'deki enzim çalışamaz: 6 puan. b) Denatürasyon kalıcıdır, soğutma yapıyı geri getirmez: 5 puan; yapısı bozulan enzimin aktif bölgesi substrata uymaz ve bağlanamaz: 5 puan. | Yüksek sıcaklık enzimin üç boyutlu yapısını bozar; bu bozulma kalıcı olduğundan soğutma etkinliği geri getirmez. | 20 |
| 8 | Puanlama (20): a) Enzimlerin özgüllüğü (substrata özgü olması): 5 puan. b) Enzimin aktif bölgesi yalnızca şekli uyan substratı bağlar; nişasta bu bölgeye uymaz: 7 puan. c) Laktoz parçalanamadığı için sindirilemez ve bağırsakta kalarak sindirim sorunlarına yol açar: 8 puan. | Aktif bölge belirli substratın şekline uyar; laktaz olmayınca laktoz parçalanamaz ve sindirilmeden kalır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Düşük sıcaklıkta enzimin yapısının bozulduğunu sanmak; oysa düşük sıcaklık yalnızca tepkimeyi yavaşlatır. · Bütün enzimlerin aynı sıcaklık ve pH değerinde çalıştığını düşünmek.
Öz kontrol: Verilen sıcaklık ya da pH bu enzimin optimumuna göre nerede duruyor; enzim yalnızca yavaşlıyor mu, yoksa yapısı mı bozuluyor?