Ana sayfa›Fizik 9. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 108›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fizik 9. sınıf · Yol, Yer Değiştirme, Sürat ve Hız
Bilgi notu
Yol, Yer Değiştirme, Sürat ve Hız
- Alınan yol, izlenen yörüngenin uzunluğudur (skaler). Yer değiştirme, ilk ve son konum arasındaki en kısa yönlü uzaklıktır (vektörel).
- Ortalama sürat = toplam yol ÷ süre; ortalama hız = yer değiştirme ÷ süre.
- Doğrusal ve yön değiştirmeyen harekette yol, yer değiştirmenin büyüklüğüne eşittir; aksi hâlde yol daha büyüktür.
- Birbirine dik iki hareketin yer değiştirmesi Pisagor bağıntısıyla bulunur. 1 m/s = 3,6 km/h.
Örnek: Bir araç 9 m doğuya, sonra 12 m kuzeye gidiyor; hareket 10 s sürüyor. Yol, yer değiştirme, ortalama sürat ve ortalama hızın büyüklüğünü bul.
Çözüm: Yol = 9 + 12 = 21 m. Yer değiştirme = √(9² + 12²) = √225 = 15 m. Sürat = 21 ÷ 10 = 2,1 m/s; hız büyüklüğü = 15 ÷ 10 = 1,5 m/s.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Yol ile yer değiştirmeden hangisi yönlü (vektörel) bir büyüklüktür?
Ortalama sürat nasıl hesaplanır?
Bir koşucu düz pistte yön değiştirmeden tek yönde 100 m koşuyor. Yer değiştirmesinin büyüklüğü kaç m dir?
Uygulama
Bir bisikletli düz bir yolda doğuya 300 m gidiyor, aynı yolda geri dönerek batıya 100 m gidiyor. Alınan yolu ve yer değiştirmenin büyüklüğünü bul.
Bir bisikletli 90 m yolu 15 s de alıyor. Ortalama sürati kaç m/s dir?
Bir çocuk evden 12 m kuzeye, sonra 5 m doğuya gidiyor. Yer değiştirmesinin büyüklüğü kaç m dir?
Düşün
Elif evinden okula düz bir yolda 600 m yürüyor ve 5 dakikada okula varıyor. Aynı yoldan 5 dakikada evine dönüyor. Gidiş dönüş boyunca alınan yolu, yer değiştirmeyi, ortalama süratini (m/s) ve ortalama hızını bul. Ortalama hızın sonucunu yorumla.
Bir araç doğrusal bir yolda yön değiştirmeden 72 km/h sabit süratle 10 s boyunca gidiyor. Sürati m/s cinsinden yaz, aldığı yolu bul ve bu harekette hız büyüklüğünün sürate neden eşit olduğunu açıkla.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Yer değiştirme. | Yer değiştirme yönlü bir büyüklüktür; yol ise yalnızca uzunluk bildiren skaler büyüklüktür. | 8 |
| 2 | Toplam yolun geçen süreye bölünmesiyle. | Ortalama sürat = toplam yol ÷ süre. | 8 |
| 3 | 100 m. | Doğrusal ve yön değiştirmeyen harekette yer değiştirme büyüklüğü alınan yola eşittir. | 8 |
| 4 | Yol 400 m; yer değiştirme 200 m (doğuya doğru). | Yol: 300 + 100 = 400 m. Yer değiştirme: 300 − 100 = 200 m. | 12 |
| 5 | 6 m/s. | Sürat = yol ÷ süre = 90 ÷ 15 = 6 m/s. | 12 |
| 6 | 13 m. | Hareketler dik olduğundan √(12² + 5²) = √(144 + 25) = √169 = 13 m. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Yol 600 + 600 = 1200 m (4 p). Yer değiştirme 0 (4 p). Süre 10 dk = 600 s; sürat 1200 ÷ 600 = 2 m/s (6 p). Ortalama hız 0 ÷ 600 = 0; başlangıç ve bitiş konumu aynı olduğundan yer değiştirme sıfırdır, hareket olsa da ortalama hız sıfır çıkar (6 p). Toplam 20 p. | Hız yer değiştirmeye, sürat yola bağlıdır; başlangıç noktasına dönüldüğünde yer değiştirme sıfır olur. | 20 |
| 8 | Ölçütler: 72 ÷ 3,6 = 20 m/s (6 p). Yol = 20 · 10 = 200 m (6 p). Hareket doğrusal ve yön değiştirmeden olduğu için yer değiştirme büyüklüğü yola eşittir, bu yüzden hız büyüklüğü sürate eşittir (8 p). Toplam 20 p. | Hız büyüklüğü yer değiştirme ÷ süre, sürat yol ÷ süre olduğundan, yol ve yer değiştirme eşitse ikisi de eşit olur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Yol ile yer değiştirmeyi aynı sanıp yer değiştirmeyi de yolların toplamı olarak yazmak. · Birbirine dik iki hareketin yer değiştirmesini Pisagor yerine uzunlukları toplayarak bulmak.
Öz kontrol: Bu harekette başlangıç ve son konum arasındaki en kısa uzaklık alınan yolla aynı mı?