Fizik Dersi 9.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 113 Cevapları

Pervane merkezden geçen eksen etrafında döner, parçalar eksene eşit uzaklıkta kalır.

1. Görseldeki rüzgâr türbininin pervanesine bak; pervane türbinin gövdesi üzerinde yerinde kalıyor.
2. Pervanenin bir noktasını takip et: bu nokta merkezdeki eksen etrafında çember çiziyor.
3. Noktanın eksene uzaklığının hareket boyunca değişmediğini fark et.
4. Sabit bir eksen etrafında çember çizerek yapılan hareketin dönme hareketi olduğunu yaz.

Kendini kontrol et: Pervanenin bir noktası merkez etrafında çember çiziyor ve merkeze uzaklığı sabit kalıyor mu?

Titreşim için gerekçe ve örnek yazılır.

1. Tablonun üçüncü satırına bir hareket türü için isim, gerekçe ve günlük hayattan örnek yazmamız isteniyor.
2. Bir merkez (denge konumu) etrafında sürekli gidip gelen hareketleri tek grupta topluyoruz.
3. Bu gruba 'titreşim hareketi' adını veriyoruz; çünkü cisim denge konumunun iki yanında tekrar tekrar gidip gelir.
4. Örnek olarak ileri geri sallanan bir salıncağı yazıyoruz; farklı uygun örnekler de kabul edilir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Örnek olarak vurulan gitar teli veya ses çatalı (Cisim denge konumu etrafında gidip geliyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Örneğindeki cisim bir denge konumunun iki yanına gidip geliyor mu?

Her örnekte iki hareket türü birlikte görülür.

1. Önce üç temel hareket türünü hatırla: öteleme, dönme ve titreşim.
2. Aynı anda iki hareket türünü birlikte yapan cisimleri düşün; ikili eşleşmeleri ayrı ayrı ele al.
3. Öteleme ve dönme için ilerleyen bisikletin tekerleğini seç: tekerlek hem yol boyunca ilerler hem kendi ekseninde döner.
4. Öteleme ve titreşim için zıplayarak ilerleyen çocuğu seç: çocuk ileri giderken aşağı yukarı gidip gelir.
5. Dönme ve titreşim için atlıkarıncadaki çocuğu seç: çocuk merkez etrafında döner, aynı anda aşağı yukarı gidip gelir.
6. Her örneğin yanına hangi iki hareket türünü içerdiğini kısaca yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yuvarlanan top (öteleme + dönme) (Top yerde yuvarlanarak ilerliyorsa geçerlidir.) · Tornavidayla sıkılan vida (dönme + öteleme) (Vida dönerken yüzeyin içine doğru ilerliyorsa geçerlidir.) · Engebeli yolda giden aracın gövdesi (öteleme + titreşim) (Araç ilerlerken gövdesi yaylanarak aşağı yukarı sallanıyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Her örneğinde iki hareket türünü de ayrı ayrı gösterebiliyor musun?

Bisiklet ileri gider, pedallar döner, amortisörler ve telefon titreşir.

1. Metni cümle cümle oku ve hareket eden her cismin altını çiz.
2. Kemal'in bisikletle ileri gitmesini bul: bisiklet bir bütün olarak öteleme yapar.
3. Pedal çevirmeyi ve tekerlekleri bul: bunlar eksenleri etrafında dönme yapar.
4. Amortisörlerin sallanmasını ve titreşen telefonu bul: bunlar titreşim hareketi yapar.
5. Bulduğun üç hareket türünü örnekleriyle birlikte yaz.

Kendini kontrol et: Öteleme, dönme ve titreşim için metinden birer örnek gösterebiliyor musun?

Metronomun çubuğu denge konumunun iki yanında periyodik gidip gelme yapar.

1. Metronomun çubuğunun dik durduğu konumu denge konumu olarak belirle.
2. Çubuğun bu konumun bir sağına bir soluna düzenli olarak gidip geldiğini gözlemle.
3. Hareketin hep aynı aralıklarla tekrarlandığına dikkat et; bu düzenli ritmi oluşturur.
4. Denge konumu etrafında gidip gelme hareketinin titreşim hareketi olduğunu yaz.

Kendini kontrol et: Çubuk denge konumunun iki yanına gidip gelerek aynı hareketi tekrarlıyor mu?

Ok yaydan çıkınca bütün parçaları birlikte ve aynı yönde ilerler.

1. Yaydan çıkan okun ucunu, ortasını ve kuyruğunu ayrı ayrı düşün.
2. Okun bu noktalarının hepsinin aynı anda aynı yönde ilerlediğini fark et.
3. Noktaların eşit miktarda yer değiştirdiğini, okun kendi etrafında dönmediğini belirle.
4. Bütün parçaları birlikte ve aynı yönde ilerleyen cismin öteleme hareketi yaptığını yaz.

Kendini kontrol et: Okun ucu ile kuyruğu aynı yönde ve aynı miktarda yer değiştiriyor mu?

Yayın ucundaki cisim denge konumunun altına ve üstüne düzenli hareket eder.

1. Yaya asılı cismin hareketsiz durduğu yeri denge konumu olarak belirle.
2. Cisim çekilip bırakılınca denge konumunun altına ve üstüne gittiğini gözlemle.
3. Bu gidip gelmenin düşey doğrultuda tekrar tekrar olduğunu fark et.
4. Denge konumu etrafında gidip gelme hareketinin titreşim hareketi olduğunu yaz.

Kendini kontrol et: Cisim hep aynı denge konumunun iki yanına gidip geri dönüyor mu?

Dişliler yerinde sabit olup kendi eksenleri etrafında döner.

1. Açıklamada dişlilerin sabitlenmiş olduğuna dikkat et; dişliler yerinden ayrılmaz.
2. Bir dişlinin kenarındaki bir noktayı takip et: nokta dişlinin merkezi etrafında çember çizer.
3. Noktanın merkeze uzaklığının değişmediğini belirle.
4. Sabit eksen etrafında yapılan bu hareketin dönme hareketi olduğunu yaz.

Kendini kontrol et: Dişlinin merkezi yerinde kalırken kenarındaki noktalar çember çiziyor mu?

Hareketler öteleme, dönme ve titreşim olarak üç grupta toplanır; sınıflandırma ölçütü parçaların hareket biçimidir.

1. 4. maddede yazdığın a–e hareketlerinin niteliklerini yan yana koy.
2. Sınıflandırma ölçütü olarak cismin parçalarının nasıl yer değiştirdiğini seç.
3. Parçaları aynı yönde birlikte ilerleyenleri bir gruba al: araç ve ok.
4. Sabit eksen etrafında dönenleri ikinci gruba al: türbin pervanesi ve dişliler.
5. Denge konumu etrafında gidip gelenleri üçüncü gruba al: metronom ve yaya asılı cisim.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Hareketleri tekrarlanan (dönme, titreşim) ve tekrarlanmayan (öteleme) olarak iki gruba ayırmak (Ölçüt açıkça yazılır ve her hareket doğru gruba yerleştirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Her gruptaki iki hareketin ortak özelliğini tek cümleyle söyleyebiliyor musun?

Sınıflandırma benzer özelliğe göre yapılır: ilerleyenler, dönenler ve gidip gelenler. Gruplar farklı ölçüt seçebilir; tartışmada ölçütler ve gerekçeler karşılaştırılır.

Öteleme hareketinde cisim dönmeden, bütün noktalarıyla birlikte aynı yöne kayar. Yönerge etkinlikteki örnekler dışında bir örnek istediği için düz yolda giden araç yerine asansör seçildi.

1. Etkinlikteki düz yolda giden aracın gövdesindeki noktaların hareketini incele.
2. Tüm noktalar aynı yönde, eşit miktarda yer değiştiriyorsa bu türe öteleme hareketi adını ver.
3. Gerekçeye bu ortak özelliği yaz: cisim dönmeden, bütün noktalarıyla aynı yöne kayar.
4. Etkinlikteki örnekler dışında, günlük hayattan aynı özelliği taşıyan bir örnek seç: katlar arasında giden asansör.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Örnek: Çekmecenin açılıp kapanması (Çekmece dönmeden düz bir hat boyunca kaydığı sürece geçerlidir.) · Örnek: Raylarda düz ilerleyen tren vagonu (Vagon gövdesinin hareketi düşünüldüğünde geçerlidir; tekerlekler dönme de yapar.)

Kendini kontrol et: Seçtiğin örnekte cismin üzerindeki her nokta aynı yönde, aynı miktarda mı yer değiştiriyor?

Dönme hareketinde cisim bir eksen çevresinde döner; her nokta eksene hep aynı uzaklıkta kalır. Pervane örneği etkinlikteki rüzgâr türbinine çok benzediğinden farklı bir örnek seçildi.

1. Etkinlikteki rüzgâr türbini pervanesi ve saatin dişli çarklarındaki hareketi incele.
2. Cisim sabit bir eksen çevresinde dönüyorsa bu türe dönme hareketi adını ver.
3. Gerekçeye yaz: noktalar eksen etrafında, eksene uzaklıkları değişmeden çember çizer.
4. Etkinlikte olmayan, günlük hayattan bir dönme örneği seç: lunaparktaki dönme dolap.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Örnek: Çalışan tavan vantilatörünün kanatları (Kanatların sabit eksen çevresinde dönmesi esas alındığında geçerlidir.) · Örnek: Çamaşır makinesinin dönen tamburu (Tamburun sabit eksen etrafındaki dönüşü düşünüldüğünde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Seçtiğin cismin her noktası sabit bir eksene hep aynı uzaklıkta kalarak dönüyor mu?