Ana sayfa›Kitaplar›Fizik 9. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 56
Fizik 9. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 56 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
4-UzunlukUzunluk satırı için ilişkili nicelikler, ölçüm aleti ve birden fazla niceliklilik işaretini doldurma
Çözüm Yolu
Uzunluğun birimi metredir ve yalnızca uzunlukla ilişkilidir. Başka niceliklerin birleşiminden oluşmadığı için temel niceliktir, bu yüzden X ile işaretlenmez.
- Tablodaki uzunluk satırında verilen SI birimi metreyi (m) inceleyerek bunun yalnızca uzunluk niceliğiyle doğrudan ilişkili olduğunu belirle.
- Uzunluğu ölçmek için kullanılan cetvel ve şerit metre gibi ölçüm aletlerini ilgili sütuna yaz.
- Metre birimi tek bir temel niceliğe ait olduğundan ve birden fazla nicelikten oluşmadığından son sütuna X işareti koyma.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Birimle doğrudan ilişkili nicelik: Uzunluk; ölçüm aletleri: cetvel, şerit metre, kumpas; X işareti konmaz. (Ölçüm aletleri sütununa cetvel, şerit metre, kumpas veya mezura gibi geçerli uzunluk ölçüm araçları yazıldığında geçerlidir.)
- Son sütuna X işareti koymak — uzunluk başka niceliklerin birleşiminden oluşmayan temel bir nicelik olduğundan işaretlenmemelidir.
- İlişkili nicelik sütununa birimin adı olan metre yazmak — bu sütuna birim değil fiziksel niceliğin adı olan uzunluk yazılmalıdır.
Kendini kontrol et: Birim sembolü m içinde yalnızca tek bir nicelik bulunduğunu görerek son sütunun boş bırakıldığını doğrula.
Değerlendirme-2Temel nicelik ile türetilmiş nicelik arasındaki ilişkiyi yazma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Türetilmiş nicelikler, temel niceliklerin çarpım veya bölüm yoluyla birleşmesinden elde edilir.Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Örneğin hız = uzunluk/zaman; kuvvet = kütle·uzunluk/zaman².
- Türetilmiş bir niceliğin birimini yaz; örneğin hız için m/s.
- Bu birimi oluşturan temel birimleri bul: m (uzunluk) ve s (zaman).
- Aralarındaki işlemi belirle: hız = uzunluk / zaman.
- Genel ilişkiyi yaz: türetilmiş nicelikler temel niceliklerin çarpım veya bölümüyle elde edilir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Temel nicelikler türetilmiş niceliklerin yapı taşlarıdır; her türetilmiş nicelik birkaç temel niceliğe bağlıdır. (Türetilmişlerin temel niceliklerden oluştuğu yönü doğru belirtildiği için geçerlidir.)
- İlişkiyi tersine kurmak — temel nicelikler türetilmiş niceliklerden elde edilmez; türetilmişler temel niceliklerden elde edilir.
Kendini kontrol et: Kuvvet = kütle × uzunluk / zaman² ifadesi yazdığın ilişkiye uyuyor mu?
4-BasınçBasınç satırı için ilişkili nicelikler, ölçüm aleti ve işaret doldurma
Çözüm Yolu
Birimi kg/(m·s²) olduğundan kütle, uzunluk ve zamandan oluşur; türetilmiştir. Ölçüm aleti manometredir (kitapta verilmemiş, genel bilgi).
- Tablodaki Basınç satırında SI birimi kg/(m·s²) olarak verilmiştir.
- kg kütleyi, m uzunluğu, s zamanı gösterir; basınç bu üç nicelikle ilişkilidir.
- Basınç manometre ile ölçülür.
- Birden fazla nicelikten oluştuğu için X konur: Kütle, uzunluk, zaman; manometre; X.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Ölçüm aleti olarak barometre (Açık hava (atmosfer) basıncı ölçülmesi kastedildiğinde geçerlidir.)
- Birimdeki s² yüzünden zamanı iki kez saymak — üs, niceliğin tekrar sayılacağı anlamına gelmez; zaman bir kez yazılır.
- Basıncı kuvvet ile karıştırıp dinamometre yazmak — basınç manometre ile ölçülür.
Kendini kontrol et: kg/(m·s²) birimindeki her temel birimi (kg, m, s) bir niceliğe karşılık getirdin mi?
4-AğırlıkAğırlık satırı için ilişkili nicelikler, ölçüm aleti ve işaret doldurma
Çözüm Yolu
Birimi kg·m/s² olduğundan üç temel niceliğe bağlıdır; türetilmiştir. Ölçüm aleti dinamometredir (genel bilgi).
- Tablodaki Ağırlık satırında SI birimi kg·m/s² olarak verilmiştir; birimi oluşturan nicelikleri arıyoruz.
- kg kütlenin, m uzunluğun, s zamanın birimidir; ağırlık kütle, uzunluk ve zamanla ilişkilidir.
- Ağırlık bir kuvvettir; kuvvet ölçmek için dinamometre kullanılır.
- Birden fazla nicelikten oluştuğu için son sütuna X konur: Kütle, uzunluk, zaman; dinamometre; X.
- Ağırlığı terazi ile ölçülür sanmak — terazi kütleyi ölçer, ağırlık bir kuvvet olduğundan dinamometre ile ölçülür.
- Ağırlığı kütleyle aynı sanıp X koymamak — birimi kg·m/s² olduğu için birden fazla nicelikten oluşur.
Kendini kontrol et: Ağırlığın birimi kütlenin birimiyle (kg) aynı mı, yoksa ek birimler de içeriyor mu?
4-KütleKütle satırı için ilişkili nicelikler, ölçüm aleti ve işaret doldurma
Çözüm Yolu
Kütle temel niceliktir, birimi doğrudan kg'dır; terazi ile ölçülür.
- Tablodaki Kütle satırında SI birimi yalnızca kg olarak verilmiştir.
- Birim başka birimlerin birleşimi değildir; kütle yalnız kendisiyle ilişkili temel bir niceliktir.
- Kütle terazi ile ölçülür.
- Tek nicelikten oluştuğu için X konmaz: Yalnız kütle; terazi; X yok.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Ölçüm aleti olarak dijital terazi veya kibble (kibıl) cihazı (Tablo 2.1'de kütle için verilen ölçüm aletleri olduğundan geçerlidir.)
- Kütleyi dinamometre ile ölçülür sanmak — dinamometre ağırlığı (kuvveti) ölçer, kütle terazi ile ölçülür.
Kendini kontrol et: Kütlenin birimi olan kg içinde başka bir temel birim (m veya s) var mı?
5-TemelVerilen niceliklerden temel nicelikler grubunu tabloya yazma
Çözüm Yolu
Bu dördü SI'nın temel niceliklerindendir.
- Verilen niceliklerin birimlerine bak: birim tek bir temel birim mi, birleşik mi?
- Sıcaklık (K), zaman (s), elektrik akımı (A) ve kütle (kg) tek bir birimle gösterilir.
- Bu dört nicelik Tablo 2.1'deki temel nicelikler listesinde de yer alır.
- Bunları Temel Nicelikler sütununa yaz.
- Kuvveti temel nicelik saymak — birimi kg·m/s² olduğundan birden fazla nicelikten türetilmiştir.
Kendini kontrol et: Temel nicelik olarak yazdıklarının hepsi Tablo 2.1'de bulunuyor mu?
5-TüretilmişVerilen niceliklerden türetilmiş nicelikler grubunu tabloya yazma
Çözüm Yolu
Bu nicelikler temel niceliklerin birleşiminden oluşur.
- Birimi birden fazla temel birimin birleşimi olan nicelikleri ara.
- Hız (m/s) uzunluk ve zamandan oluşur.
- Kuvvet (kg·m/s²) kütle, uzunluk ve zamandan oluşur.
- Yoğunluk (kg/m³) kütle ve uzunluktan oluşur; bu üçünü Türetilmiş Nicelikler sütununa yaz.
- Yoğunluğu temel nicelik sanmak — birimi kg/m³ olup kütle ve hacimden (uzunluktan) türetilir.
Kendini kontrol et: Türetilmiş olarak yazdığın her niceliğin biriminde en az iki farklı temel birim var mı?
6-TemelTemel niceliklerin niteliklerini tanımlama
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Başka niceliklerden türetilemeyen, birimleri birbirinden bağımsız, doğrudan ölçülebilen niceliklerdir.Çözüm Yolu
Temel nicelikler SI'nın dayandığı bağımsız niceliklerdir.
- Tablo 2.1'deki temel niceliklerin birimlerine bak; her biri tek bir birimle gösterilir.
- Bu birimlerin başka birimlerin çarpımı veya bölümüyle yazılmadığını fark et.
- Temel niceliklerin başka niceliklerden türetilemediği ve birbirinden bağımsız olduğu sonucunu çıkar.
- Bu özellikleri kısa bir tanım cümlesinde birleştir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: SI'da birimleri tanımlı olan ve diğer tüm niceliklerin türetildiği yedi bağımsız niceliktir. (Temel niceliklerin bağımsızlığı ve türetilmiş niceliklere kaynak olması vurgulandığı için geçerlidir.)
- Temel niceliği 'günlük hayatta en çok kullanılan nicelik' diye tanımlamak — ölçüt kullanım sıklığı değil, başka niceliklerden türetilememesidir.
Kendini kontrol et: Tanımın kütle, zaman ve sıcaklık için doğru, hız ve kuvvet için yanlış oluyor mu?
6-TüretilmişTüretilmiş niceliklerin niteliklerini tanımlama
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
İki veya daha fazla temel niceliğin birleşiminden oluşan, birimleri temel birimlerden türetilen niceliklerdir.Çözüm Yolu
Örneğin hız uzunluk ve zamandan, yoğunluk kütle ve hacimden elde edilir.
- Hız, kuvvet ve yoğunluk gibi türetilmiş niceliklerin birimlerini incele.
- Her birimin birden fazla temel birimin çarpımı veya bölümüyle oluştuğunu fark et.
- Türetilmiş niceliklerin temel niceliklerin birleşiminden elde edildiği sonucunu çıkar.
- Bu özelliği bir örnekle destekleyen kısa bir tanım yaz; örneğin hız = uzunluk/zaman.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Birimi birden fazla temel birimin çarpımı veya bölümüyle yazılan niceliklerdir. (Birimin temel birimlerden oluştuğu vurgulandığı için geçerlidir.)
- Türetilmiş niceliği 'ölçülemeyen nicelik' diye tanımlamak — hız ve kuvvet de aletlerle ölçülebilir; ölçüt temel niceliklerden oluşmasıdır.
Kendini kontrol et: Tanımına göre ağırlık türetilmiş, kütle ise temel nicelik çıkıyor mu?
Değerlendirme-1Bir niceliğin temel mi türetilmiş mi olduğuna karar vermede etkili ölçütleri yazma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Niceliğin başka niceliklerden oluşup oluşmadığı, birimin temel birimlerin birleşimi olup olmadığı ve doğrudan ölçülüp ölçülemediği.Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Tek başına bağımsızsa temel, birden fazla niceliğe bağlıysa türetilmiştir.
- Etkinlikte niceliklerin birimlerini nasıl incelediğini hatırla.
- Birinci ölçüt: nicelik başka niceliklerden oluşuyor mu?
- İkinci ölçüt: birimi tek bir temel birim mi, yoksa temel birimlerin birleşimi mi?
- Üçüncü ölçüt: nicelik doğrudan ölçülebiliyor mu?
- Ölçütlerini maddeler hâlinde alana yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Niceliğin SI'daki yedi temel nicelik arasında yer alıp almadığı. (Tablo 2.1'deki listeye dayalı bir ölçüt olduğu için geçerlidir.)
- Yalnız ölçüm aletine bakarak karar vermek — hız da göstergeyle ölçülür; asıl belirleyici birimin temel birimlerden oluşup oluşmadığıdır.
Kendini kontrol et: Ölçütlerini kuvvete uyguladığında türetilmiş, zamana uyguladığında temel sonucuna ulaşıyor musun?