Kimya 9.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 40 Cevapları

Kireç çözücüler asit içerir. Derz çimento esaslı olduğu için asitle tepkime verip bozulur. Seyreltmeden ve tüm zemine dökmek etkiyi şiddetlendirir.

1. Tablodan kireç çözücünün asit içerdiğini bul.
2. Sulandırılmadığı için asidin derişik ve etkisinin güçlü olduğunu belirt.
3. Derz satırını oku: çimento esaslı derz asitle tepkime verir, bozulur.
4. İnsana etkisini ekle: ciltte, gözde ve solunum yolunda tahriş.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Derz dolguları aşınır, seramikler zarar görür; kişinin elleri ve gözleri tahriş olabilir. (Asidin derze ve insana etkisi birlikte yazıldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabımda hem insana hem de zemine/derze verilen zarar yer alıyor mu?

Cıva toksiktir ve birikir. Deniz ürünlerini tüketen insanlarda zehirlenme olur; deniz ve çevre kirlenir.

1. Tablodan cıvanın toksik (zehirli) bir metal olduğunu bul.
2. Denize bırakılan cıvanın deniz canlılarına geçtiğini belirt.
3. Besin zinciri yoluyla deniz ürünü yiyen insanlara ulaştığını açıkla.
4. Tablodaki zararları yaz: kalp, karaciğer, akciğer, böbrek, sinir sistemi hasarı ve Minamata hastalığı.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Deniz canlıları zehirlenir; bu canlıları yiyen insanlarda organ hasarı ve Minamata hastalığı görülür. (Çevreye ve besin zinciriyle insana etkisi birlikte yazıldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabımda cıvanın denizden insana nasıl ulaştığı ve hangi hastalığa yol açtığı var mı?

Sodyum çok reaktif bir alkali metaldir. Suyla temasında patlama riski vardır; oluşan NaOH de cilde ve göze zarar verir.

1. Tablodan sodyumun çok reaktif bir alkali metal olduğunu bul.
2. Sodyumun su ile şiddetli tepkime verdiğini belirt.
3. Fazla miktar kullanıldığı için açığa çıkan ısının ve hidrojen gazının arttığını düşün.
4. Sonuçları yaz: patlama, yangın, sıçrama ve yanık riski.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Şiddetli tepkime olur, beher patlayabilir ve çevredekiler yaralanabilir. (Şiddetli tepkime ve patlama/yaralanma riski yazıldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabımda tepkimenin şiddeti ve patlama ya da yanık riski belirtilmiş mi?

Yağ çözücüler genellikle sodyum hidroksit içerir; doğrudan temas gözde yanmaya, ciltte tahrişe yol açar. Yüz ve göz korunmadığı için sıçrama zarar verir.

1. Tablodan yağ çözücünün baz özellikte olduğunu ve genellikle NaOH içerdiğini bul.
2. Öğrencinin eldiven giydiğini ama yüzünün ve gözlerinin korunmadığını fark et.
3. Tablodaki etkileri yaz: gözde yanma, sulanma ve cilt dokusunda tahriş.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Gözler yanar ve sulanır, yüz derisi tahriş olur. (Göz ve cilde verilen zarar birlikte yazıldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabımda gözde ve yüz derisinde oluşacak zararlar ayrı ayrı yazılı mı?

Olayların her biri zehirli gaz, asit, baz, metal ya da cıva kaynaklıdır. Bunlar insanda yanık ve zehirlenmeye, doğada kirliliğe ve zarara yol açar.

1. Beş olayın sonuçlarını sırayla gözden geçir.
2. İnsanı etkileyenleri sağlık sorunu olarak ayır: solunum tahrişi, zehirlenme, yanık, organ hasarı.
3. Doğayı ve çevreyi etkileyenleri çevre sorunu olarak ayır: deniz kirliliği, canlı ölümleri, yapı hasarı.
4. İki başlığı ayrı ayrı yazarak cevabı düzenle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sağlık: zehirlenme, yanık, nefes darlığı. Çevre: su kirliliği, deniz canlılarının ölümü. (Her iki başlıkta olaylarla uyumlu sorunlar yazıldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabımda hem 'sağlık' hem 'çevre' başlığı altında en az ikişer sorun var mı?

Her olayda madde özelliği bilinmediği, karıştırma, seyreltme, koruyucu ekipman ve atık yönetimi gibi kurallar ihmal edildiği için kaza veya çevre kirliliği olmuştur.

1. Her olayda hatanın kaynağını belirle: karıştırma, seyreltmeme, fazla miktar, koruyucu eksikliği, atığı denize bırakma.
2. Bu hataların ortak yönünü bul: madde özelliğinin bilinmemesi ve kurallara uyulmaması.
3. Ortak problemi tek cümleyle özetle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kimyasal maddelerin güvenlik kurallarına uyulmadan kullanılması ve atılması. (Bilinçsiz kullanım ve kurallara uymama fikri yer aldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım ortak problem beş olayın her birine uyuyor mu?

Cl atomu denkliği için HCl katsayısı 2 olmalıdır; sodyum suyla hızlı, ısı veren tepkime yapar.

1. 1. olayda tepkimeye girenleri yaz: HCl ve NaClO.
2. Ürünleri yaz: NaCl, H₂O ve Cl₂; Cl atomlarını denkleştirmek için HCl katsayısını 2 yap: 2HCl + NaClO → NaCl + H₂O + Cl₂.
3. 4. olayda sodyum ile suyun tepkimesini yaz: Na + H₂O → NaOH + H₂.
4. H atomlarını denkleştir: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂.
5. Kazaya neden olanları belirt: 1. olayda zehirli Cl₂ gazı, 4. olayda fazla sodyum ve çıkan H₂ ile ısı.

Kendini kontrol et: Her iki denklemde de sol ve sağdaki Na, Cl, H ve O atom sayıları eşit mi?

Çok yönlü bakışta kişisel güvenlik, çevre koruma, hukuki sorumluluk ve eğitim birlikte düşünülür; kazalar bu önlemlerle büyük oranda önlenebilir.

1. Her olayda ihmal edilen kuralı bul: karıştırmama, seyreltme, miktar sınırı, koruyucu ekipman, atık kuralı.
2. Her ihmale karşı bir önlem yaz: etiket okuma, gözlük ve önlük, havalandırma, doğru depolama.
3. Önlemleri farklı açılardan değerlendir: kişisel sağlık, çevre, hukuki sorumluluk ve eğitim.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kimyasallar karıştırılmamalı, koruyucu gözlük kullanılmalı, atıklar lisanslı tesislere verilmeli; bu hem sağlığı hem çevreyi korur. (İhmal edilen kurallar, önlemler ve farklı açılardan değerlendirme birlikte yer aldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Beş olayın her biri için en az bir ihmal ve ona karşılık gelen bir önlem yazdım mı?

Etiket, maddenin tehlikesini piktogramlarla gösterir ve güvenli depolama bilgisini içerir.