Ana sayfa›Kimya 9. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 48›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Kimya 9. sınıf · Fenomen, Teori, Model ve Bilimsel Bilginin Değişebilirliği
Bilgi notu
Fenomen, Teori, Model ve Bilimsel Bilginin Değişebilirliği
- Fenomen, doğada gözlenen olay veya olgudur.
- Teori, gözlem ve deney sonuçlarını açıklayan, desteklenmiş fikirler bütünüdür.
- Model, gözle görülemeyen veya karmaşık bir olguyu anlaşılır kılan basitleştirilmiş bir temsildir; olgunun kendisi değildir.
- Yeni veriler ve deneyler ortaya çıktıkça teori ve modeller değişebilir ya da geliştirilebilir.
- Örnek: Atom modelleri Dalton, Thomson, Rutherford ve Bohr ile zamanla geliştirilmiştir.
Örnek: Dünya'nın biçimini göstermek için kullanılan küre maketi (globe) bir model midir? Gerçeği hangi yönlerden yansıtmaz?
Çözüm: Evet, modeldir. Dünya'nın biçimini küçük ölçekte gösterir; ancak dağ ve vadi gibi ayrıntıları, gerçek boyutu ve hareketi tam yansıtmaz.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Fenomen nedir? Bir örnek veriniz.
Bilimde 'teori' neyi ifade eder?
Modeller ne işe yarar?
Uygulama
Teori ile model arasındaki iki farkı yazınız.
Bir öğrenci plastik toplarla yaptığı Güneş sistemi maketinde gezegenlerin boyutlarının ve aralarındaki uzaklıkların gerçeğe uygun ölçekte olmadığını fark ediyor. Bu durum modeller hakkında hangi sonucu gösterir?
Bir bilim insanı, mevcut modelin açıklayamadığı yeni bir deney sonucu buluyor ve modeli geliştiriyor. Bu durum bilimsel bilginin hangi özelliğini gösterir?
Düşün
Bir öğrenci atom modeli çizimine bakarak 'Atom tam olarak bu şekildedir.' diyor. Bu ifadeyi model ve bilimsel bilginin değişebilirliği kavramlarını kullanarak değerlendiriniz.
Yağmurun oluşumunu gösteren bir kesit şemasını model olarak düşününüz. Bu modelin iki avantajını ve iki sınırlılığını yazınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Doğada gözlenen olay veya olgudur; örneğin yağmurun oluşması, Ay'ın evreleri. | Fenomen gözlenebilen doğa olayıdır. | 8 |
| 2 | Gözlem ve deney sonuçlarını açıklayan, desteklenmiş fikirler bütününü. | Teori basit bir tahmin değil, desteklenmiş bir açıklamadır. | 8 |
| 3 | Gözle görülemeyen veya karmaşık olguları basitleştirerek anlaşılır kılar. | Model, anlamayı kolaylaştıran bir temsildir. | 8 |
| 4 | Teori olguyu açıklayan fikirler bütünüdür; model ise bu olguyu veya açıklamayı basitleştirerek gösteren temsildir. Teori daha çok açıklama, model daha çok görselleştirme sağlar. | Teori açıklar, model temsil eder. | 12 |
| 5 | Modeller gerçeği basitleştirir; olgunun her ayrıntısını birebir yansıtmaz. | Maket ölçeği küçültüp ayrıntıları ihmal eder. | 12 |
| 6 | Bilimsel bilginin yeni veriler ışığında değişebilir ve geliştirilebilir olduğunu gösterir. | Yeni bulgular modelin güncellenmesine yol açar. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (a) Modelin atomun birebir kopyası olmadığı, basitleştirilmiş bir temsil olduğu belirtilir (6 p). (b) Atomun doğrudan gözlenemediği için modellerin deney ve gözlem verilerine dayandığı yazılır (5 p). (c) Yeni verilerle modelin değişebileceği belirtilir (5 p). (d) Bu nedenle öğrencinin kesin ifadesinin doğru olmadığı sonucuna varılır (4 p). Toplam 20 p. | Modeller basitleştirilmiş ve değişebilir temsillerdir; kesin bir görünüm iddiası bilimsel değildir. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (a) Birinci avantaj yazılır, örneğin süreci görselleştirir (5 p). (b) İkinci avantaj yazılır, örneğin anlamayı ve anlatmayı kolaylaştırır (5 p). (c) Birinci sınırlılık yazılır, örneğin gerçek süreci ayrıntılarıyla göstermez (5 p). (d) İkinci sınırlılık yazılır, örneğin yanlış anlamalara yol açabilir (5 p). Toplam 20 p. | Model görselleştirir ve kolaylaştırır; basitleştirdiği için gerçeği tam yansıtmaz. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Modeli, gösterdiği olgunun birebir kendisi sanmak. · Teorinin kesin ve değişmez bir bilgi olduğunu düşünmek.
Öz kontrol: Açıklamamda hem modelin neyi kolaylaştırdığını hem de neyi tam yansıtmadığını belirttim mi?