Coğrafya Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 149 Cevapları

Genel bilgiye dayalı model cevap; öğrenci kendi araştırmasıyla düzenlemeli.

1. İstenen: kömürün dünya ve Türkiye'deki değişimi; iki grafikteki kömür eğrilerine bakılır.
2. Dünyada kömür 1990'a kadar artıp zirve yapar, sonra yavaşça azalır.
3. Türkiye'de kömür tüketimi artmayı sürdürür, 2024'te yaklaşık 490 TWh'dir.
4. Benzerlik: İkisinde de kömür önemli, kirletici bir fosil yakıttır.
5. Fark: Dünyada azalırken Türkiye'de artış sürer; Türkiye ağırlıklı yerli linyit kullanır.

Kendini kontrol et: Dünya ve Türkiye kömür eğrilerinin 2000 sonrası yönlerini karşılaştırdın mı; biri azalıyor, diğeri artıyor mu?

Savaş sonrası ucuz petrol sanayi ve otomobil kullanımını büyüttü; ilk nükleer santraller 1950'lerde kuruldu.

1. İstenen: 1945-1973 dönemi; dünya grafiğinde bu yıllar incelenir.
2. Petrol eğrisi en dik yükselişi gösterir ve kömüre yaklaşır.
3. Doğal gaz ve hidroelektrik eğrileri de belirgin biçimde artar.
4. Nükleer eğrisi 1950'ler civarında sıfırdan yükselmeye başlar.

Kendini kontrol et: 1973'te petrol ve kömür değerlerini grafikten okuyup ne kadar yaklaştıklarını karşılaştırdın mı?

1973 ve 1979 petrol krizleri petrol bağımlılığını azaltma arayışını başlattı.

1. İstenen: 1973-1990 dönemi; dünya grafiğinde bu yıllar incelenir.
2. 1973 ve 1979 petrol krizleri petrole bağımlılığı azaltma arayışını başlatmıştır.
3. Grafikte nükleer hızla artar; doğal gaz ve kömür de yükselmeye devam eder.

Kendini kontrol et: 1973-1990 arasında kömür, doğal gaz ve nükleer eğrilerinin üçü de yükseliyor mu?

Kyoto süreci ve çevre duyarlılığı yenilenebilir enerjiye ilgiyi artırdı.

1. İstenen: 1990-2008 dönemi; dünya grafiğinde bu yıllar arasındaki eğrilere bakılır.
2. Kömür ve petrol 1990 civarında zirve yapıp duraklar.
3. Doğal gaz eğrisi hızla yükselmeye devam eder.
4. Rüzgâr ve güneş eğrileri belirgin biçimde artmaya başlar.

Kendini kontrol et: 1990'dan 2008'e doğal gaz yükselirken kömür ve petrol eğrileri düşüyor mu?

Maliyetlerin düşmesi ve iklim hedefleri yenilenebilir yatırımları hızlandırdı.

1. İstenen: 2008-2026 dönemi; dünya grafiğinin son bölümü incelenir.
2. Kömür ve petrol eğrileri hafifçe düşer.
3. Güneş ve rüzgâr eğrileri hızla yükselerek hidroelektrik düzeyine yaklaşır.

Kendini kontrol et: 2024'te rüzgâr ve güneş eğrilerinin hidroelektrik eğrisine yakın düzeyde olduğunu grafikte doğruladın mı?

Tek kaynağa bağlı kalmak risklidir; çeşitlenme kesinti ve fiyat şoklarına karşı güvence sağlar.

1. Grafiklerde kaynak sayısının zamanla arttığını hatırla; nedenleri ekonomik, çevresel ve teknolojik açılardan düşün.
2. Güvenlik: Dışa bağımlılığı ve fiyat şoklarını azaltmak, enerji arzını güvenceye almak.
3. Kaynak ve çevre: Fosil yakıtların tükenebilir olması ile iklim ve çevre kaygıları.
4. Teknoloji ve talep: Yeni teknolojilerin gelişmesi ve artan enerji ihtiyacının tek kaynakla karşılanamaması.

Kabul edilebilir başka cevaplar: 1973 ve 1979 petrol krizleri (Tarih şeridindeki somut bir olay, çeşitlenmenin nedeni olarak örneklenirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her madde 'Kaynaklar neden çeşitlendi?' sorusuna mı cevap veriyor?

Arkadaşlarla paylaşım kısmı öğrenciye aittir; model cevap verilmiştir.

1. Çeşitlenmenin sonuçlarını ekonomik, çevresel ve politik olmak üzere üç başlıkta ayrı ayrı düşün.
2. Ekonomik: İthal yakıt azalınca dış ödemeler düşer; yeni enerji sektörlerinde iş alanları doğar.
3. Çevresel: Fosil yakıtların payı azaldıkça sera gazı salımı ve hava kirliliği azalır.
4. Politik: Tek tedarikçiye bağımlılık azalır; enerji bağımsızlığı ve dış politikada pazarlık gücü artar.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Ekonomik: Yenilenebilir santraller başlangıçta yüksek yatırım maliyeti gerektirir. (Olumsuz sonuçlar da tartışılıyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Ekonomik, çevresel ve politik başlıkların her birine en az bir sonuç yazdın mı?

Genel bilgiye dayalı model cevap.

1. İstenen: petrolün dünya ve Türkiye'deki değişimi; iki grafikteki petrol eğrilerine bakılır.
2. Dünyada petrol 1930-1990 arasında hızla artar, 1990'dan sonra hafifçe azalır ama yüksek kalır.
3. Türkiye'de petrol tüketimi sürekli artar ve 2024'te yaklaşık 680 TWh ile en yüksek kaynaktır.
4. Benzerlik: İkisinde de petrol, özellikle ulaşımda, temel kaynaklardandır.
5. Fark: Türkiye'de tüketim artmaya devam eder ve üretim az olduğundan dışa bağımlılık vardır.

Kendini kontrol et: Türkiye grafiğinde 2024'te en üstte duran eğri petrol mü?

Genel bilgiye dayalı model cevap.

1. İstenen: doğal gazın değişimi; iki grafikteki doğal gaz eğrilerine bakılır.
2. Dünyada doğal gaz 20. yüzyıl ortasından sonra hızla artar, yaklaşık 129 000 TWh'ye ulaşır.
3. Türkiye'de doğal gaz sürekli artar, 2024'te yaklaşık 520 TWh'dir; konut ve elektrikte yaygınlaşmıştır.
4. Benzerlik: İkisinde de diğer fosil yakıtlara göre daha temiz olduğu için tercih edilir.
5. Fark: Türkiye doğal gazın neredeyse tamamını ithal eder.

Kendini kontrol et: Her iki grafikte de doğal gaz eğrisi 2024'e kadar yükseliyor mu?

Genel bilgiye dayalı model cevap.

1. İstenen: nükleerin değişimi; iki grafikte nükleer eğrisi aranır.
2. Dünyada nükleer 1950'lerde başlar, 1970-1990 arası hızla artar, sonra yaklaşık 48 000 TWh'de durağanlaşır.
3. Türkiye grafiğinde nükleer yer almaz; Akkuyu santrali yapım ve devreye alma sürecindedir.
4. Benzerlik: Nükleer, düşük karbonlu elektrik kaynağı olarak görülür.
5. Fark: Dünyada uzun süredir yaygınken Türkiye'de henüz yenidir.

Kendini kontrol et: Dünya grafiğinde turuncu nükleer eğrisinin 1990'dan sonra neredeyse yatay seyrettiğini kontrol ettin mi?

Genel bilgiye dayalı model cevap.

1. İstenen: hidroelektriğin değişimi; iki grafikteki hidroelektrik eğrilerine bakılır.
2. Dünyada hidroelektrik 1900'den beri düzenli artar; 2024'te yaklaşık 55 000 TWh'dir.
3. Türkiye'de hidroelektrik 1965'ten beri artar, 2024'te yaklaşık 170 TWh'dir.
4. Benzerlik: İkisinde de akarsulara dayanan, sürekli artan yenilenebilir kaynaktır.
5. Fark: Türkiye eğrisinde yağışa bağlı inişli çıkışlı dalgalanmalar belirgindir.

Kendini kontrol et: Türkiye hidroelektrik eğrisinin 1965 ve 2024 değerlerini karşılaştırınca genel yön artış mı?

Genel bilgiye dayalı model cevap.

1. İstenen: rüzgâr için dünya ve Türkiye'deki değişim; iki grafikteki rüzgâr eğrilerine bakılır.
2. Dünya grafiğinde rüzgâr 1970'lerden sonra artmaya başlar, 2000'lerden sonra hızlanır.
3. Türkiye grafiğinde rüzgâr 2000'lerin ortasından sonra yükselir, 2024'te yaklaşık 85 TWh'ye ulaşır.
4. Benzerlik: İkisinde de temiz, yenilenebilir bir kaynak olarak artış görülür.
5. Fark: Türkiye'de artış daha geç başlamıştır ve toplam içindeki payı küçüktür.

Kendini kontrol et: Türkiye grafiğinde açık mavi rüzgâr eğrisi 2000'den önce sıfıra yakın mı?

Genel bilgiye dayalı model cevap.

1. İstenen: güneşin dünya ve Türkiye'deki değişimi; iki grafikteki güneş eğrilerine bakılır.
2. Dünyada güneş eğrisi 1970'lerden sonra yükselir, son yıllarda 50 000 TWh'ye yaklaşır.
3. Türkiye'de güneş 2010'lardan sonra belirgin biçimde artar.
4. Benzerlik: İkisinde de maliyet düşüşü ve teşviklerle hızlı büyüme görülür.
5. Fark: Türkiye'nin güneşlenme potansiyeli yüksek olsa da toplam içindeki payı hâlâ düşüktür.

Kendini kontrol et: Türkiye grafiğinde kahverengi güneş eğrisi hangi yıllardan sonra belirgin biçimde yükseliyor?

Dünya grafiğinde biyoenerji yaklaşık 30.000 TWh'den 1990'da 12.000 TWh dolayına iner, sonra hafifçe yükselir. Türkiye grafiğinde biyoyakıtlar sıfıra yakın seyreder, son yıllarda az artar.

1. Dünya grafiğinde açık yeşil biyoenerji çizgisini bul; 1900'de yaklaşık 30.000 TWh olduğunu oku.
2. Çizginin 1990 dolayında yaklaşık 12.000 TWh'ye indiğini, sonra hafifçe yükseldiğini belirle.
3. Türkiye grafiğinde sarı biyoyakıtlar çizgisinin sıfıra yakın seyredip son yıllarda az arttığını not et.
4. Benzerlik olarak yenilenebilir, organik kökenli olmasını ve son dönemdeki artışı yaz.
5. Farklılık olarak Türkiye'deki payın dünyaya göre çok küçük olduğunu belirt.

Kendini kontrol et: Dünya biyoenerji çizgisinin 1900, 1990 ve 2024 değerlerini sırayla okuyup eğilimi doğruladın mı?

Bu dönemde buhar ve kömür sanayi ile ulaşımı sürükledi, petrol otomobille yayıldı.

1. İstenen: 1900-1945 döneminde kullanılan enerji kaynakları; Dünya Enerji Tüketimi grafiğinin bu yıllarına bakılır.
2. Grafikte kömür eğrisi en yüksektir ve hızla artar; dönemin ana kaynağı kömürdür.
3. Petrol eğrisi 1920'lerden sonra belirgin biçimde yükselmeye başlar.
4. Hidroelektrik düşük düzeydedir ve yavaşça artar.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Biyoenerji (odun vb.) de önemli bir kaynaktır. (Grafikte bu dönemde 20 000-30 000 TWh düzeyinde göründüğü için eklenirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: 1920 yılında en yüksek değerdeki eğri kömür mü?