Fizik Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 43 Cevapları

Etki-tepki: cisimler birbirine karşılıklı kuvvet uygular. Bu yüzden itilen vagon, iten figürü de geri iter.

1. İnsan figürleri ile vagon arasındaki temasın karşılıklı bir etkileşim olduğunu düşün.
2. Newton'ın etki-tepki ilkesine göre vagona uygulanan her etki kuvvetine karşılık vagonun da tepki kuvveti uyguladığını belirle.
3. Tepki kuvvetinin etki kuvvetiyle eşit büyüklükte, zıt yönde olduğunu ve figürlere etki ettiğini gerekçesiyle açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Evet uygulamıştır; çünkü kuvvet etkileşim sonucu oluşur ve vagon da figürleri eşit büyüklükte zıt yönde geri iter. (Etki-tepki etkileşimini doğru gerekçeyle açıklayan tüm ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yanıtında vagonun da kuvvet uyguladığını belirtip eşit büyüklük ve zıt yön gerekçesini ekledin mi?

Bileşke kuvvet hareketle aynı yöndeyse hız büyüklüğü artar.

1. Cismin hız vektörü ile üzerine etki eden bileşke kuvvet vektörünün aynı yönlü olduğunu belirle.
2. İvme vektörünün her zaman bileşke kuvvetle aynı yönde olduğunu hatırla.
3. Hız ve ivme aynı yönlü olduğunda cismin hız büyüklüğünün artacağını, yani cismin hızlanacağını yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Cisim hareket yönünde ivmelenerek hızlanan doğrusal hareket yapar. (Hareket yönünde hız artışını ve ivme yönünü belirten ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Hareket yönünde itilen bir alışveriş arabasının hızının arttığını düşünerek yorumunun doğruluğunu kontrol ettin mi?

Zıt yönlü bileşke kuvvet hız büyüklüğünü azaltır.

1. Cismin ilk hareket yönü ile bileşke kuvvetin aynı doğrultuda fakat zıt yönde olduğunu belirle.
2. Bileşke kuvvetle aynı yönlü olan ivmenin hız vektörüne zıt yönde oluştuğunu çıkar.
3. Hıza zıt yönlü ivmenin hız büyüklüğünü azaltacağını, cismin yavaşlayıp durabileceğini ve kuvvet sürerse ters yönde hızlanabileceğini yorumla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Cisim hareket yönüne zıt ivme kazanarak yavaşlar; net kuvvet devam ederse durup kuvvet yönünde hızlanır. (Yavaşlama sürecini ve zıt yönlü kuvvetin sürmesi durumunu doğru açıklayan ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Hareket hâlindeki araca fren kuvveti uygulandığında aracın önce yavaşladığını düşünerek yorumunu doğruladın mı?

Kişi cisme kuvvet uygularken cisim de kişiye aynı büyüklükte zıt kuvvet uygular; farklı cisimlere etki ettiklerinden birbirini dengelemez.

1. Kişinin cisme uyguladığı itme kuvvetini etki, cismin kişiye uyguladığı kuvveti tepki kuvveti olarak tanımla.
2. Newton'ın III. yasasına göre bu iki kuvvetin büyüklüklerinin birbirine eşit ve yönlerinin zıt olduğunu belirle.
3. Kuvvetlerin iki farklı cisme etki ettiği için birbirini dengelemeyeceğini göz önünde bulundurarak karşılaştırmanı yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İki kuvvet aynı doğrultuda, eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür; farklı cisimler üzerinde olduklarından birbirini dengelemez. (Etki-tepki çiftinin büyüklük, yön ve uygulama noktası özelliklerini belirten ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Karşılaştırmanda iki kuvvetin hem büyüklük bakımından eşit hem de yön bakımından zıt olduğunu belirttin mi?

Tablolardaki a = F/m verileri iddiayı destekler.

1. Etkinlikteki gözlemlerinden kuvvet, kütle ve ivme ilişkisine dair net bir bilimsel iddia cümlesi kur.
2. Simülasyon tablolarında ölçtüğün sayısal değişimleri bu iddiayı kanıtlayan gözlemsel destekleyici olarak seç.
3. İddianı ve onu doğrulayan deneysel kanıtı birbiriyle tutarlı biçimde ilgili kutuya yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İddia: Kütle arttıkça ivme azalır. Destek: Aynı net kuvvette daha ağır cismin hız değişimi daha küçük ölçüldü. (Newton'ın hareket yasalarına uygun bir iddia ve simülasyon verisine dayalı destekleyici içeren yanıtlar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın destekleyici veri, kurduğun iddiayı doğrudan gözlem veya ölçümle kanıtlıyor mu?

Sürtünmesiz ortamda kuvvetsiz sabit hızlı hareket gözlenir.

1. Kuvvet ve hareket konusunda tartışmada öne sürülebilecek hatalı bir görüşü karşıt iddia olarak belirle.
2. Simülasyonda bu görüşün aksini gösteren gözlemi (örneğin sürtünmesiz ortamda kuvvetsiz sabit hızlı hareketi) bul.
3. Karşıt iddiayı geçersiz kılan bu bilimsel kanıtı çürütücü olarak açıkça ifade et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Karşıt iddia: İtilen vagon kişiye kuvvet uygulamaz. Çürütücü: Etkileşimde her etkiye eşit ve zıt tepki kuvveti oluşur. (Hareket yasalarıyla ilgili bir kavram yanılgısını ve onu çürüten bilimsel gerekçeyi içeren ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın çürütücü, karşıt iddianın hangi durumda geçersiz kaldığını somut gözlemle gösteriyor mu?

Kuvvet artınca ivme artar; kütle artınca ivme azalır. Birimi N/kg = m/s²'dir.

1. Kütle sabit tutulup bileşke kuvvet artırıldığında tablodaki ivme değerinin aynı oranda arttığını incele.
2. Bileşke kuvvet sabit tutulup kütle artırıldığında ivme değerinin azaldığını gözlemle.
3. Bileşke kuvvetin kütleye oranının ivmeye eşit olduğunu sözel cümleyle veya a = F_net/m modeliyle yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: F_net = m·a (Bileşke kuvvet, kütle ile ivmenin çarpımına eşittir.) (Soru ilişkiyi cümle veya matematiksel model şeklinde yazmayı kabul etmektedir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın bağıntıda kütle iki katına çıktığında sabit net kuvvet altında ivme yarıya iniyor mu?

Dengelenmiş kuvvetler hareket durumunu değiştirmez (eylemsizlik).

1. Bileşke kuvvet sıfır olduğunda a = F_net/m bağıntısına göre cismin ivmesinin sıfır olacağını bul.
2. İvmenin sıfır olmasının birim zamanda hız değişimi yaşanmaması anlamına geldiğini yorumla.
3. İlk hızı sıfır olan cismin durmaya, ilk hızı olan cismin ise sabit hızla doğrusal harekete devam edeceğini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Dengelenmiş kuvvetler etkisindeki cismin hız vektörü değişmez; duruyorsa hareketsiz kalır, hareketliyse sabit hızlı hareketini sürdürür. (Eylemsizlik yasasını durgun ve hareketli durumlar için doğru açıklayan ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yorumunda hem başlangıçta duran hem de başlangıçta hareket hâlinde olan cismin durumunu ayrı ayrı belirttin mi?