Kimya 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 53 Cevapları

Düşük ve orta hızlı çarpışmalarda enerji yetersizdir; çarpışma sonrası tanecikler değişmeden ayrılır, ürün oluşmaz.

1. Sayfa 52'deki 1. (düşük hızlı) ve 2. (orta hızlı) durumların çarpışma anı grafiklerine bakıyoruz.
2. Bu durumlarda tanecikler potansiyel enerji tepesine ulaşamıyor, eğrinin yükselen kısmında kalıyor.
3. Çarpışma teorisine göre bağların kırılması için kinetik enerjinin en az eşik değerine ulaşması gerekir.
4. Enerji eşik değerinin altında kaldığından etkin çarpışma olmaz; çarpışma sonrası A2 ve B2 değişmeden ayrılır, ürün oluşmaz.

Kendini kontrol et: Çarpışma sonrası taneciklerin değişmeden kalması, enerjilerinin eşik değeriyle ilişkisi hakkında ne gösterir?

Sayfa 52'deki çarpışma anı grafiklerinde tanecik konumları enerji farkını gösterir.

1. Sayfa 52'deki tabloda 3. ve 4. durumların 'Çarpışma Anı' grafiklerine bakıyoruz.
2. 3. durumda A2 ve B2 tanecikleri potansiyel enerji eğrisinin tam tepe noktasında; kinetik enerjileri eşik değerine eşittir.
3. 4. durumda tanecikler tepe noktasının üzerinde; kinetik enerjileri eşik değerinden büyüktür.
4. Her iki durumda da çarpışma sonrası 2AB oluşur, yani tepkime gerçekleşir; fark yalnızca çarpışma enerjisinin eşik değerine göre büyüklüğüdür.

Kendini kontrol et: Üçüncü durumda enerji eşik değerine eşitken ürün oluşması, hangi eşitsizliği doğrular?

Düşük hızlı çarpışmada tepkime olmaz, yüksek hızlıda olur; ayrıca uygun yönelmeyle çarpışma olmayan durumlarda da tepkime gerçekleşmez.

1. Ürün oluşmayan düşük enerjili çarpışmalarla ürün oluşturan yüksek enerjili çarpışmaları karşılaştır.
2. Tepkime için gereken enerji koşulunu kinetik enerji ≥ eşik değeri biçiminde yaz.
3. Metindeki uygun geometri koşulunu da ekleyerek etkin çarpışmanın iki koşulunu birleştir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Uygun yönelimle ve eşik değerine ulaşan enerjiyle gerçekleşen çarpışmalar ürün oluşturur. (Çarpışma, enerji ve geometri koşullarını birlikte ifade ederse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Enerjisi yeterli fakat yönelimi uygun olmayan bir çarpışmayı örüntün nasıl açıklar?

Görsel materyallerdeki durumlar iddiayı destekler: şartlar sağlanınca etkin çarpışma, sağlanmayınca etkisiz çarpışma görülür.

1. İddianı, her çarpışmanın tepkime oluşturmadığı düşüncesiyle kur.
2. Birinci ve ikinci durumdaki ürün oluşmamasını yetersiz enerjiye kanıt göster.
3. Üçüncü ve dördüncü durumdaki ürün oluşumunu yeterli enerjili etkin çarpışmayla ilişkilendir.
4. Uygun geometri koşulunu metindeki çarpışma teorisiyle destekle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yetersiz enerjili çarpışmalarda ürün görülmez; uygun geometride, yeterli enerjili çarpışmalar tepkime oluşturur. (İddia gözlemlerle ilişkilendirilir ve etkin çarpışmanın iki koşulu korunursa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: İddianın enerji koşulunu tablodaki hangi iki durum grubu destekliyor?

Çarpışma teorisine göre yalnızca etkin çarpışma ürün verir; enerji yetersizse veya yönelim uygun değilse tanecikler değişmeden ayrılır.

1. Metinden etkin çarpışmanın enerji ve geometri koşullarını belirle.
2. Kinetik enerjinin bağlara aktarılmasıyla bağların kırılabildiğini açıkla.
3. Yeterli enerjili, uygun yönelimli çarpışmanın enerji engelini aşarak ürün oluşumuna yol açtığını modelle ilişkilendir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tanecikler uygun doğrultuda, eşik değerine ulaşan kinetik enerjiyle çarpışırsa bağlar yeniden düzenlenir ve ürün oluşur. (Enerji gereksinimini ve uygun yönelimi birlikte açıklarsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Aynı hızdaki iki çarpışmanın farklı sonuç vermesini geometri koşuluyla açıklayabiliyor musun?

Eşik değerinin altında enerjili çarpışmalar etkisizdir; sadece eşik üstü enerjiye sahip ve uygun yönelen tanecikler tepkimeyi başlatır.

1. Tepkimeye yol açan çarpışmayı etkin çarpışma olarak tanımla.
2. Etkin çarpışma için uygun geometri gerektiğini belirt.
3. Kinetik enerjinin eşik değerine eşit veya büyük olması gerektiğini ekle.

Kendini kontrol et: Cevabında hem uygun geometri hem de kinetik enerji ≥ eşik değeri koşulu var mı?