Ana sayfa›Kitaplar›Kimya 11. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 66
Kimya 11. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 66 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1.çHesaplamalardan tepkime hızının zamanla değişimine dair çıkarım ve açıklama
Çözüm Yolu
Tepken derişimi azaldıkça ardışık aralıklarda ortalama hızlar düşer (örn. N₂O₅ için 8·10⁻⁴, 6·10⁻⁴, 4·10⁻⁴ M/s); ürünlerin oluşma hızı da azalır.
- Tablodan N₂O₅ derişimlerini alıp her 100 s'lik aralıktaki azalmayı buluruz: 0,080; 0,060; 0,040 M.
- Ortalama hız = derişim değişimi / süre: 0,080/100 = 8·10⁻⁴ M/s, 0,060/100 = 6·10⁻⁴ M/s, 0,040/100 = 4·10⁻⁴ M/s.
- NO₂ ve O₂ için de aynı hesap yapılır; ardışık aralıklarda oluşma hızları da küçülür (NO₂: 1,6·10⁻³; 1,2·10⁻³; 8·10⁻⁴ M/s).
- Tepken derişimi zamanla azaldığından birim zamandaki çarpışma sayısı düşer.
- Toplam oluşan ürün miktarını hız sanmak — hız, belirli zaman aralığındaki derişim değişiminden hesaplanır.
Kendini kontrol et: Eşit sürelerde N₂O₅ derişiminin azalması giderek küçülüyor mu?
1.dHızın zamanla değişimini çarpışma teorisiyle ilişkilendirip çıkarımın geçerliliğini sorgulama
Çözüm Yolu
Tepken derişimi azaldıkça birim hacimdeki tanecik sayısı ve birim zamandaki etkin çarpışma sayısı azalır; bu yüzden hız düşer.
- Tepken derişimi azaldığında birim hacimdeki tepken taneciklerinin sayısının azaldığını belirle.
- Sabit sıcaklıkta daha az tepken taneciğinin birim zamandaki etkin çarpışma sayısını azalttığını açıkla.
- Etkin çarpışmaların azalmasının hesaplanan hız düşüşünü desteklediği sonucuna ulaş.
- Hız azalmasını sıcaklık düşüşüne bağlamak — veriler, sıcaklığın değiştiğini göstermiyor.
Kendini kontrol et: Daha az tepken taneciği neden birim zamanda daha az etkin çarpışma oluşturur?
Değerlendirme 1Hız değişimi tahminlerinin çarpışma teorisiyle hangi açılardan örtüştüğünü açıklama
Çözüm Yolu
Tahmin: zamanla hız düşer. Teori: tepken derişimi azaldıkça taneciklerin çarpışma sıklığı ve etkin çarpışma sayısı azalır; sonuçlar örtüşür.
- Hesaplanan ardışık ortalama hızların küçüldüğünü belirle.
- Çarpışma teorisinde hızın birim zamandaki etkin çarpışma sayısına bağlı olduğunu hatırla.
- Azalan tepken derişiminin çarpışmaları azaltmasıyla hız düşüşünün örtüştüğünü açıkla.
- Bütün çarpışmaları tepkime oluşturuyor saymak — yalnız uygun enerji ve yönelimli çarpışmalar etkindir.
Kendini kontrol et: Hesaplanan hız düşüşü ile etkin çarpışma sayısının değişimi aynı yönde mi?
Değerlendirme 2Çıkarımları çarpışma teorisiyle ilişkilendirerek ulaşılan sonuçları yazma
Çözüm Yolu
Gaz/çözelti tepkimelerinde hız başlangıçta en yüksektir; tepkenler harcandıkça çarpışma olasılığı azalır ve ortalama hız zamanla küçülür.
- Tepkime ilerledikçe N₂O₅ derişiminin azaldığını tablodan belirle.
- Derişim düşüşünün tepken tanecikleri arasındaki çarpışma sıklığını azalttığını açıkla.
- Birim zamandaki etkin çarpışmalar azaldığı için ortalama tepkime hızının düştüğünü belirt.
- Ürün miktarı arttığı için hızın arttığını düşünmek — ürün birikimi, eşit sürede daha fazla ürün oluştuğunu göstermez.
Kendini kontrol et: Sonraki 100 saniyede daha az ürün oluşması hangi hız değişimini gösterir?
Çalışma Yaprağı 1.a2NO₂ → N₂ + 2O₂ tepkimesinde madde hız bağıntıları
Çözüm Yolu
Hızlar katsayılara bölünür; tepken harcandığı için eksi işaret kullanılır.
- Tepkime: 2NO₂ → N₂ + 2O₂; katsayılar NO₂ için 2, N₂ için 1, O₂ için 2.
- Her maddenin derişim değişim hızı kendi katsayısına bölünerek ortak tepkime hızı bulunur.
- NO₂ harcandığı için derişimi azalır; hız pozitif olsun diye eksi işaret konur: −(1/2)Δ[NO₂]/Δt.
- Ürünler oluştuğu için artı işaretli yazılır: Δ[N₂]/Δt ve (1/2)Δ[O₂]/Δt.
- NO₂ derişim değişimini pozitif işaretle yazmak — tepken derişimi azaldığından ortak pozitif hız için eksi işaret gerekir.
Kendini kontrol et: N₂ oluşma hızı v ise NO₂ harcanma hızının büyüklüğü 2v oluyor mu?
Çalışma Yaprağı 1.b2CO + O₂ → 2CO₂ tepkimesinde madde hız bağıntıları
Çözüm Yolu
Her madde için değişim hızı katsayısına bölünür; tepkenlerde eksi işaret.
- Tepkime: 2CO + O₂ → 2CO₂; katsayılar CO için 2, O₂ için 1, CO₂ için 2.
- Tepkenlerin derişimi azaldığından onların değişim hızlarının önüne eksi işaret konur.
- Her maddenin derişim değişim hızı kendi katsayısına bölünür.
- Hız = -(1/2)Δ[CO]/Δt = -Δ[O₂]/Δt = (1/2)Δ[CO₂]/Δt.
- CO ve O₂ harcanma hızlarını eşitlemek — CO katsayısı iki olduğundan CO iki kat hızlı harcanır.
Kendini kontrol et: CO ve CO₂ hızlarının büyüklükleri eşit, O₂ hızının iki katı mı?