Ana sayfa›Kitaplar›Tarih 9.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 58
Tarih 9.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 58 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-Öncesi-Araştırma amaçlarıDijitalleşme öncesi tarih araştırmalarında araştırma amaçları
Çözüm Yolu
Dijital öncesi araştırmalar sınırlı kaynak ve zamanla, genellikle tek konu ve sınırlı belge üzerinde yoğunlaşırdı.
- Tabloda dijitalleşme öncesi 'Araştırma amaçları' bölümü isteniyor.
- O dönemde kaynaklar basılı ve sınırlı, erişim yavaştı.
- Bu yüzden araştırmalar genellikle tek konuya ve sınırlı belgeye yoğunlaşırdı.
- Örnek cevap: olayları belgelere dayanarak betimlemek ve tek bir konuyu derinlemesine incelemek.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Belirli bir dönemin siyasi olaylarını belgelerle kronolojik olarak ortaya koymak. (Sınırlı kaynakla dar kapsamlı bir konuyu incelemeyi vurguladığı için geçerlidir.)
- Amaç yerine yöntem yazmak — 'arşive gitmek' bir yöntemdir, araştırmanın neye ulaşmak istediğini anlatmaz.
- Dijital döneme ait büyük veri analizini bu sütuna yazmak — o dönemde böyle araçlar yoktu.
Kendini kontrol et: Yazdığın amaç, yalnız basılı ve sınırlı kaynaklarla çalışan bir araştırmacının ulaşabileceği bir hedef mi?
5-İş birlikli yazmaDijital dönemde iş birlikli yazma
Çözüm Yolu
Dijital araçlar eş zamanlı ortak çalışmayı mümkün kılar.
- Dijitalleşme dönemi 'İş birlikli yazma' bölümü isteniyor.
- Ortak belge ve wiki gibi çevrim içi araçlar aynı metne birden çok kişinin erişmesini sağlar.
- Böylece kişiler metni birlikte yazar, düzenler ve geri bildirim verir.
- Örnek cevap: birden çok kişinin çevrim içi platformda aynı metni birlikte yazıp düzenlemesi.
- Yalnız bitmiş metni internette paylaşmayı iş birlikli yazma saymak — iş birliği metnin yazılma sürecinde olur.
Kendini kontrol et: Anlattığın örnekte birden fazla kişi aynı metin üzerinde birlikte çalışıyor mu?
6-MetinDijitalleşme öncesi metin yapısı
Çözüm Yolu
Geleneksel metinde okuma sırası yazar tarafından belirlenir.
- Dijitalleşme öncesi 'Metin' bölümü isteniyor.
- Basılı metinde okuma sırasını yazar belirler, metin baştan sona okunur.
- Bu da metnin doğrusal ve sabit biçimli olduğunu gösterir.
- Örnek cevap: doğrusal, sırayla okunan, sabit biçimli basılı metin.
- Yalnız 'kâğıda yazılmış yazı' demek — karşıdaki hiper metinle farkı göstermek için doğrusallık da belirtilmelidir.
Kendini kontrol et: Yazdığın özellik, hiper metinden farkı, yani okuma sırasının sabit oluşunu gösteriyor mu?
6-Hiper metinHiper metin kavramı
Çözüm Yolu
Okuyucu bağlantılar sayesinde kendi okuma yolunu seçer.
- Dijitalleşme dönemi 'Hiper metin' bölümü isteniyor.
- Hiper metinde bağlantılar başka metin, görsel ve kaynaklara geçiş sağlar.
- Okuyucu kendi yolunu seçtiği için metin doğrusal değildir.
- Örnek cevap: bağlantılarla başka kaynaklara bağlanan, doğrusal olmayan dijital metin.
- Hiper metni yalnız ekranda okunan metin sanmak — belirleyici özellik bağlantılarla başka kaynaklara geçiştir.
Kendini kontrol et: Tanımında bağlantılar ve okuyucunun kendi okuma yolunu seçmesi yer alıyor mu?
1-Dönem-Araştırma amaçlarıDijitalleşme döneminde tarih araştırmalarında araştırma amaçları
Çözüm Yolu
Dijital araçlar çok sayıda kaynağı birlikte incelemeye ve sonuçları hızla yaymaya olanak verir.
- Tabloda dijitalleşme dönemi 'Araştırma amaçları' bölümü isteniyor.
- Dijital araçlar çok sayıda kaynağı birlikte işlemeyi ve hızlı paylaşmayı sağlar.
- Bu, amaçları büyük verideki örüntüleri bulmaya ve karşılaştırmaya doğru genişletir.
- Örnek cevap: büyük veriden örüntü bulmak, konuları karşılaştırmak, sonuçları geniş kitleyle paylaşmak.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Farklı ülkelerdeki arşivleri birlikte inceleyip olayları karşılaştırmalı yorumlamak. (Dijital erişimin genişlettiği kapsamı vurguladığı için geçerlidir.)
- Yalnız 'internetten bilgi bulmak' yazmak — bu bir araçtır; amacın nasıl genişlediğini açıklamaz.
- Dijitalleşme öncesi amaçlarla aynı şeyi yazmak — tablo iki dönem arasındaki farkı göstermeyi ister.
Kendini kontrol et: Yazdığın amaç, sol sütundaki amaçtan farklı ve dijital araçlar olmadan zor ulaşılacak bir hedef mi?
2-Analog verilerDijitalleşme öncesi kullanılan analog veriler
Çözüm Yolu
Analog veriler fiziksel ortamda bulunan ve elle incelenen kaynaklardır.
- Dijitalleşme öncesi 'Analog veriler' bölümü isteniyor.
- Analog veri, fiziksel ortamda bulunan ve elle incelenen kaynaktır.
- Bu tanıma uyan kâğıt temelli kaynakları sıralarız.
- Örnek cevap: basılı kitaplar, el yazması belgeler, gazeteler, fotoğraf ve haritalar.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Kitabeler, sikkeler, ferman ve defter gibi fiziksel belgeler. (Fiziksel ortamda bulunan kaynaklar olduğu için geçerlidir.)
- Taranmış PDF belgeleri analog saymak — taranan belge artık dijital ortamdadır, aslı analogdur.
Kendini kontrol et: Saydığın kaynaklara bilgisayar olmadan, elle dokunarak ulaşılabiliyor mu?
2-Doğuştan dijital verilerDijital ortamda doğan veriler
Çözüm Yolu
Doğuştan dijital veriler baştan dijital ortamda üretilen, sonradan taranmamış kaynaklardır.
- Dijitalleşme dönemi 'Doğuştan dijital veriler' bölümü isteniyor.
- Doğuştan dijital veri, sonradan taranmayıp baştan dijital ortamda üretilen veridir.
- Bu tanıma uyan kaynakları sıralarız.
- Örnek cevap: web siteleri, e-postalar, sosyal medya paylaşımları, dijital fotoğraf ve videolar, çevrim içi veri tabanları.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Bloglar, dijital haber siteleri, çevrim içi forum yazıları. (Baştan dijital ortamda üretildikleri için geçerlidir.)
- Taranarak dijitale aktarılmış eski belgeleri yazmak — bunlar dijitalleştirilmiş veridir, doğuştan dijital değildir.
Kendini kontrol et: Saydığın her kaynağın ilk hâli kâğıtta değil, doğrudan bilgisayar ya da cihazda mı oluştu?
3-Arşiv taramasıDijitalleşme öncesi arşiv taraması
Çözüm Yolu
Arşiv taraması fiziksel mekânda, el ile ve yavaş yapılırdı.
- Dijitalleşme öncesi 'Arşiv taraması' bölümü isteniyor.
- Belgeler yalnızca fiziksel arşivde bulunduğundan araştırmacının oraya gitmesi gerekirdi.
- Arama fiş ve katalog defterleriyle elle yapıldığından yavaş ve yere bağlıydı.
- Örnek cevap: arşive bizzat gidip katalog ve fişlerle belgeleri tek tek elle aramak.
- Arşiv taramasını anahtar kelimeyle aramak gibi anlatmak — bu, dijital döneme ait çevrim içi taramadır.
Kendini kontrol et: Anlattığın taramada araştırmacının arşive gitmesi ve belgeleri elle araması gerekiyor mu?
3-Çevrim içi taramaDijitalleşme döneminde çevrim içi tarama
Çözüm Yolu
Çevrim içi tarama zaman ve mekân sınırını azaltır, erişimi hızlandırır.
- Dijitalleşme dönemi 'Çevrim içi tarama' bölümü isteniyor.
- Belgeler dijital arşiv ve veri tabanlarında bulunduğundan uzaktan erişilebilir.
- Anahtar kelimeyle arama, çok sayıda kaynağı hızla taramayı sağlar.
- Örnek cevap: dijital arşivlerde anahtar kelimelerle uzaktan, hızlı ve çok sayıda kaynağı taramak.
- Her bulunan çevrim içi kaynağı doğru kabul etmek — tarama hızlıdır ama kaynağın güvenilirliği ayrıca denetlenmelidir.
Kendini kontrol et: Yazdığın tarama, arşive gitmeden ve anahtar kelimeyle yapılabiliyor mu?
4-Yakın okumaYakın okuma kavramı
Çözüm Yolu
Yakın okuma az sayıda metne odaklanır; dil, anlam ve bağlam derinlemesine incelenir.
- Tabloda dijitalleşme öncesi 'Yakın okuma' bölümü isteniyor.
- 'Yakın' sözcüğü metne yakından, ayrıntılı bakmayı anlatır.
- Bu yöntemde az sayıda metin satır satır okunur; dil, anlam ve bağlam incelenir.
- Örnek cevap: bir metni ayrıntılı, satır satır ve dikkatle okuyup çözümleme yöntemi.
- Yakın okumayı hızlı göz gezdirme sanmak — tam tersine, yavaş ve ayrıntılı bir incelemedir.
- Uzak okumayla karıştırmak — çok sayıda metni bilgisayarla taramak uzak okumadır.
Kendini kontrol et: Tanımın, tek bir metnin ayrıntılarına odaklanmayı mı anlatıyor?
4-Uzak okumaUzak okuma kavramı
Çözüm Yolu
Uzak okumada tek tek metin yerine büyük metin kümeleri istatistiksel olarak incelenir.
- Tabloda dijitalleşme dönemi 'Uzak okuma' bölümü isteniyor; karşısındaki yakın okumayla kıyaslanır.
- 'Uzak' sözcüğü metinlere tek tek değil, büyük bir kümeye dışarıdan bakmayı anlatır.
- Bilgisayar araçları çok sayıda metni tarar; sayısal analizle genel eğilimler bulunur.
- Örnek cevap: çok sayıda metni bilgisayarla tarayıp sayısal analizle örüntüleri görme yöntemi.
- Uzak okumayı metni uzaktan, internetten okumak sanmak — kastedilen çok sayıda metnin toplu ve sayısal incelenmesidir.
Kendini kontrol et: Tanımında çok sayıda metin ve bilgisayarla yapılan analiz birlikte yer alıyor mu?
5-Bireysel yazmaDijitalleşme öncesi bireysel yazma
Çözüm Yolu
Geleneksel tarih yazımı çoğunlukla tek yazarlı ve kapalı bir süreçtir.
- Dijitalleşme öncesi 'Bireysel yazma' bölümü isteniyor.
- O dönemde ortak çevrim içi araçlar yoktu; metin kâğıt üzerinde hazırlanırdı.
- Bu yüzden yazım çoğunlukla tek yazarlı ve yayına kadar kapalı bir süreçti.
- Örnek cevap: tarihçi çalışmasını tek başına, kâğıt üzerinde yazar; metin yayımlanana dek paylaşılmaz.
- Bireysel yazmayı hiç kimseyle bilgi paylaşmamak sanmak — tarihçi başkalarının eserlerini kullanır, ama metni tek başına yazar.
Kendini kontrol et: Anlattığın yazım sürecinde metni hazırlayan kişi tek mi ve süreç çevrim içi araç olmadan mı işliyor?