Türk Dili Ve Edebiyatı 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 25 Cevapları

'Sinsileni sansar boğsun' bir beddua; kişinin soyuna, ailesine yönelik olduğu bağlamdan anlaşılır. Silsile zincir, soy sırası demektir.

1. 'Sinsileni sansar boğsun!' cümlesinin Karagöz'ün Hacivat'a ettiği bir beddua olduğunu fark et.
2. Bedduanın kişinin ailesine, soyuna yöneldiğini bağlamdan çıkar; tahminine 'soy, sülale' yaz.
3. Kutudaki 'silsile' yazımına bak; silsilenin zincir, sıra anlamını soy ile ilişkilendir.
4. Cümlede kelimenin yerine 'soyunu' ya da 'sülaleni' koyup anlamın bozulmadığını kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tahmin: aile. Öneri: soyunu. (Kelime soy, aile ya da sülale anlamını karşılıyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: 'Soyunu sansar boğsun!' dediğimde cümle hâlâ bir beddua olarak anlamlı oluyor mu?

Karagöz 'pek ihtiyarladı dadımız' diyor; yaşlanan bir aile bireyi/bakıcıdan söz ediliyor. Dadı, çocuk bakan kadındır.

1. 'Pek ihtiyarladı dadımız.' cümlesini oku; yaşlanan, evde bulunan bir kişiden söz edildiğini fark et.
2. Dadının aileye yakın, ev işlerine ve çocuklara yardım eden bir kişi olduğunu tahmin et.
3. Sözlükte dadının çocuk bakan kadın anlamına geldiğini doğrula.
4. Cümlede 'dadımız' yerine 'bakıcımız' koyup anlamın korunduğunu kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Öneri: çocuk bakıcısı. (Çocuğa bakan kadın anlamını karşılıyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: 'Pek ihtiyarladı bakıcımız.' cümlesi bağlamda anlamlı ve doğal duruyor mu?

Hacivat kendinden saygıyla bahsediyor; Karagöz kelimeyi 'ben-deniz' diye yanlış anlıyor. Bendeniz, kendini alçakgönüllü anma sözüdür.

1. 'Bendenize vurmadan mûrâdınız?' cümlesinde Hacivat'ın kendinden söz ettiğini fark et.
2. Hacivat'ın kibar konuştuğunu düşünerek kelimenin 'ben' sözcüğünün saygılı söylenişi olduğunu tahmin et.
3. Sözlükte bendenizin konuşanın kendini alçakgönüllülükle anması olduğunu doğrula.
4. Cümlede 'bendenize' yerine 'bana' koyup anlamın değişmediğini kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Öneri: kulunuz. (Konuşanın kendini saygıyla, alçakgönüllülükle anmasını karşılıyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: 'Bana vurmadan amacınız?' cümlesi Hacivat'ın sözüyle aynı anlamı veriyor mu?

Hacivat 'mûrâdınız?' diye Karagöz'ün isteğini soruyor. Murat, istenen şey, dilek demektir; Karagöz ise bunu kişi adı sanıyor.

1. 'Bendenize vurmadan mûrâdınız?' sorusunda Hacivat'ın Karagöz'e ne istediğini sorduğunu fark et.
2. Kelimenin istek, dilek anlamına geldiğini tahmin et.
3. Sözlükte 'murat' maddesine bakarak istek, dilek, amaç anlamını doğrula.
4. Cümlede 'mûrâdınız' yerine 'amacınız' ya da 'isteğiniz' koyup anlamın korunduğunu kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Öneri: maksadınız / dileğiniz. (İstek, amaç ya da dilek anlamını karşılıyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: 'Bana vurmadan isteğiniz ne?' diye sorduğumda Hacivat'ın sorusu aynı anlamı taşıyor mu?

TDK Güncel Türkçe Sözlük'te 'ispir' seyis, at bakıcısı anlamına gelir. Karagöz'ün sözünde de bir hizmetkâr tipini anlatır; yerine 'seyis' kelimesi kullanılabilir.

Altı çizili 'esbabı' Karagöz'ün repliğinde, cübbe ile yan yana; esvap/giysi anlamında kullanılmış.

1. Altı çizili 'esbabı' kelimesinin Karagöz'ün 'ne esbabı var ne cübbesi' sözünde geçtiğini belirle.
2. Kelimenin cübbe ile yan yana kullanıldığını görerek bir giyecek olduğunu tahmin et.
3. Karagöz'ün Hacivat'ın 'esbâb' (sebepler) sözünü 'esvap' (giysi) gibi anladığını fark et.
4. Cümlede 'esbabı' yerine 'elbisesi' koyup anlamın bozulmadığını kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Öneri: giysisi / esvabı. (Karagöz'ün cümlesinde giyecek anlamını karşılıyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: 'Bizim ispirin ne elbisesi var ne cübbesi.' cümlesi bağlamda anlamlı oluyor mu?

Altı çizili altı kelimenin her biri için bağlama uygun karşılık verilir. Karagöz 'esbab' kelimesini 'cübbe' ile birlikte kullandığı için burada giysi anlamı uygundur; ispir de at bakıcısıdır.

1. Altı çizili altı kelimeyi diyalogdaki cümleleriyle birlikte oku.
2. Her kelimenin cümledeki işlevine bak: kime ya da neye işaret ediyor?
3. 'Bendenize' kendini kastettiği için 'ben', 'mûrâd' dilek anlamında 'istek' olur.
4. 'Esbab' cübbeyle birlikte geçtiği için giysi; 'ispir' at bakıcısı, 'dadı' çocuk bakıcısıdır.
5. 'Sinsile' sövgü bağlamında soy anlamına gelir; her öneriyi cümlede yerine koyarak dene.

Kabul edilebilir başka cevaplar: sinsile: soy sop, nesil (Soy anlamını koruyan her eş anlamlı kabul edilir.) · mûrâd: dilek, amaç (Cümledeki 'istediğiniz şey' anlamını verdiğinde geçerlidir.) · esbab: kıyafet, üst baş (Giysi anlamını koruduğunda geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Önerdiğin kelimeyi cümlede yerine koyduğunda anlam bozulmadan okunuyor mu?

Açık uçlu etkinlik (Anlamını bilmediğin diğer kelimeleri bulup TDK'den öğrenme). Öğrenci kendi gözlem, deneyim ve düşüncelerinden yararlanarak bu örnek cevabı kendi cümleleriyle zenginleştirebilir.