Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 55›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · Bileşke Kuvvet: Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler
Bilgi notu
Bileşke Kuvvet: Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler
- Bir cisme aynı anda etki eden kuvvetlerin toplam etkisini gösteren tek kuvvete bileşke kuvvet denir.
- Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi toplamlarına eşittir; zıt yönlü iki kuvvetin bileşkesi büyükten küçüğün çıkarılmasıyla bulunur ve büyük kuvvetin yönündedir.
- Bileşke kuvvet sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir; durgun cisim durmaya, hareketli cisim sabit hızla gitmeye devam eder.
- Bileşke kuvvet sıfırdan farklıysa kuvvetler dengelenmemiştir; cismin hızı ya da yönü değişir.
Örnek: Bir sandığa sağa doğru 25 N, sola doğru 40 N kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet kaç N ve hangi yöndedir?
Çözüm: Kuvvetler zıt yönlüdür: 40 − 25 = 15 N. Büyük kuvvet sola olduğundan bileşke 15 N sola doğrudur. Bileşke sıfırdan farklı olduğu için kuvvetler dengelenmemiştir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bir cisme aynı yönde 6 N ve 9 N büyüklüğünde iki kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet kaç N'dur?
Üzerine etki eden bileşke kuvvet sıfır olan durgun bir cismin hareketi hakkında ne söylenir?
Bir cisme zıt yönlerde 20 N ve 20 N büyüklüğünde iki kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet kaç N'dur?
Uygulama
Bir bisikletçi pedal çevirirken bisiklete ileri yönde 50 N kuvvet etki ediyor, sürtünme kuvveti ise 20 N ile geriye doğrudur. Bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü yazınız; bisikletin hızı nasıl değişir?
Bir sandığı iki kişi sağa doğru 35 N ve 25 N büyüklüğünde kuvvetlerle çekerken, karşıdaki bir kişi sola doğru 40 N ile çekiyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü bulunuz.
Bir cisme sağa doğru 10 N, sola doğru 4 N kuvvet etki ediyor. Cismin hareketsiz kalması için sola doğru ek olarak kaç N kuvvet uygulanmalıdır?
Düşün
Ağırlığı 700 N olan bir paraşütçü, havada sabit hızla aşağı doğru iniyor. Paraşütçüye etki eden hava direnci kuvveti kaç N'dur? Gerekçesini yazınız.
Ali, 'Hareket eden bir cisme etki eden bileşke kuvvet her zaman sıfırdan farklıdır.' diyor. Bu görüşün doğru olup olmadığını bir örnekle gerekçelendiriniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | 15 N | Aynı yönlü kuvvetler toplanır: 6 + 9 = 15 N. | 8 |
| 2 | Durgun kalmaya devam eder. | Bileşke kuvvet sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir ve cismin hareket durumu değişmez. | 8 |
| 3 | 0 N | Zıt yönlü kuvvetlerde büyükten küçük çıkarılır: 20 − 20 = 0 N. | 8 |
| 4 | Bileşke 30 N ve ileri yöndedir; bisikletin hızı artar. | Zıt yönlü kuvvetlerde 50 − 20 = 30 N; bileşke ileri yönde olduğu için bisiklet hızlanır. | 12 |
| 5 | 20 N, sağa doğru. | Sağa doğru toplam 35 + 25 = 60 N; sola doğru 40 N. Fark 60 − 40 = 20 N olup büyük kuvvet sağa doğrudur. | 12 |
| 6 | 6 N | Mevcut bileşke 10 − 4 = 6 N sağadır. Bileşkenin sıfır olması için sola 6 N daha gerekir (10 − (4 + 6) = 0). | 12 |
| 7 | Ölçütler: (a) Sabit hızlı harekette bileşke kuvvet sıfırdır (6 p). (b) Ağırlık aşağı yönlü 700 N olduğundan hava direnci yukarı yönlü ve büyüklükçe eşit olmalıdır (8 p). (c) Sonuç: 700 N, yukarı yönde (6 p). | Hız sabit olduğu için kuvvetler dengelidir: ağırlık = hava direnci = 700 N. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (a) Görüş doğru değildir (4 p). (b) Sabit hızla hareket eden cisimde bileşke kuvvet sıfır olabilir (8 p). (c) Örnek: düz yolda sabit hızla giden araç; motor kuvveti sürtünmeyi dengeler (4 p). (d) Hızın ya da yönün değişmesi için bileşke kuvvetin sıfırdan farklı olması gerekir (4 p). | Bileşke kuvvet hareketin kendisini değil, hareket durumunun değişimini belirler. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Hareket eden her cisme sıfırdan farklı bileşke kuvvet etki ettiğini sanırlar. · Zıt yönlü kuvvetleri toplayarak bileşkeyi yanlış bulurlar.
Öz kontrol: Kuvvetlerin yönlerine bakıp aynı yönlüleri toplayıp zıt yönlüleri çıkardım mı?