Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 75›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · Bileşke Kuvvet, Yol ve Yer Değiştirme
Bilgi notu
Bileşke Kuvvet, Yol ve Yer Değiştirme
- Kuvvet newton (N) ile ölçülür ve bir ok ile gösterilir; okun boyu büyüklüğünü gösterir.
- Aynı doğrultuda aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi büyüklüklerin toplamıdır; zıt yönlü kuvvetlerde fark alınır ve bileşke büyük kuvvetin yönündedir.
- Bileşke kuvvet sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir ve cismin hareket durumu değişmez.
- Yol, hareket boyunca alınan toplam uzunluktur; yer değiştirme ilk ve son konum arasındaki en kısa uzaklıktır. Sürat = yol ÷ zaman.
Örnek: Bir sandığa aynı doğrultuda sağa 9 N, sola 4 N kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvveti bul.
Çözüm: Kuvvetler zıt yönlüdür, fark alınır: 9 − 4 = 5 N. Bileşke büyük kuvvetin yönünde, yani sağadır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bir çocuk bir sandığı sağa doğru 6 N, arkadaşı da aynı yönde 7 N büyüklüğünde kuvvetle itiyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğü ve yönü nedir?
Bir cisme aynı doğrultuda, doğuya 10 N ve batıya 4 N büyüklüğünde iki kuvvet etki ediyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğü ve yönü nedir?
Bir bisikletli sabit süratle 120 m'lik doğrusal bir yolu 30 saniyede gidiyor. Bisikletlinin süratini bul.
Uygulama
Bir cisme aynı doğrultuda doğuya 8 N, batıya 5 N ve yine batıya 3 N büyüklüğünde üç kuvvet etki ediyor. Bileşke kuvvet kaç N'dur? Cismin hareket durumu hakkında ne söylenebilir?
Bir araç düz bir yolda önce doğuya 400 m, sonra aynı yolda batıya 150 m gidiyor. Aracın aldığı toplam yolu ve yer değiştirmesini bul.
Aynı doğrultudaki 2 N, 4 N ve 9 N büyüklüğündeki üç kuvvetin bileşkesi en çok kaç N, en az kaç N olabilir?
Düşün
İki öğrenci bir halatı zıt uçlarından çekiyor; biri sağa 120 N, diğeri sola 120 N kuvvet uyguluyor. Halata etki eden bileşke kuvveti bul ve halatın hareket durumu hakkındaki düşüncelerini gerekçelendirerek yaz.
Bir koşucu 400 m uzunluğundaki dairesel bir pistte başladığı noktadan koşmaya başlıyor, bir tam tur atıp aynı noktada 80 saniyede duruyor. Koşucunun aldığı yolu, yer değiştirmesini ve süratini bul; yol ile yer değiştirmenin neden farklı olduğunu açıkla.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | 13 N, sağa doğru. | Kuvvetler aynı yönlü olduğundan toplanır: 6 + 7 = 13 N. | 8 |
| 2 | 6 N, doğuya doğru. | Kuvvetler zıt yönlü olduğundan fark alınır: 10 − 4 = 6 N; bileşke büyük kuvvetin yönündedir. | 8 |
| 3 | 4 m/s | Sürat = yol ÷ zaman = 120 ÷ 30 = 4 m/s. | 8 |
| 4 | 0 N; kuvvetler dengelenmiştir, cismin hareket durumu değişmez. | Batıya olan kuvvetler 5 + 3 = 8 N eder; doğuya 8 N ile zıt yönde eşittir: 8 − 8 = 0 N. | 12 |
| 5 | Yol 550 m; yer değiştirme 250 m (doğuya doğru). | Yol: 400 + 150 = 550 m. Yer değiştirme: 400 − 150 = 250 m. | 12 |
| 6 | En çok 15 N, en az 3 N. | En çok: hepsi aynı yönde, 2 + 4 + 9 = 15 N. En az: 2 N ve 4 N bir yöne (6 N), 9 N ters yöne: 9 − 6 = 3 N. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (1) Bileşke kuvvet: 120 − 120 = 0 N: 6 puan. (2) Kuvvetlerin zıt yönlü ve eşit büyüklükte olduğu için birbirini dengelediğini belirtme: 6 puan. (3) Halatın hareket durumunun değişmeyeceğini söyleme (durgunsa durmaya devam eder): 6 puan. (4) Bileşke sıfır olsa da her iki öğrencinin kuvvet uyguladığını belirtme: 2 puan. Toplam 20 puan. | Zıt yönlü eşit kuvvetlerde fark sıfır olur; net kuvvet olmadığından halatın hareket durumu değişmez. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (1) Yol 400 m: 4 puan. (2) Yer değiştirme 0 m, çünkü başlangıç ve bitiş noktası aynıdır: 6 puan. (3) Sürat = 400 ÷ 80 = 5 m/s: 6 puan. (4) Yolun hareket boyunca alınan toplam uzunluk, yer değiştirmenin ise ilk ve son konum arasındaki uzaklık olduğunu açıklama: 4 puan. Toplam 20 puan. | Koşucu tam tur attığından toplam uzunluk 400 m'dir; başlangıç ve bitiş aynı nokta olduğundan yer değiştirme 0'dır; sürat yol ÷ zamandır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Zıt yönlü kuvvetleri de toplamak. · Yol ile yer değiştirmeyi aynı şey sanmak.
Öz kontrol: Kuvvetlerin yönlerine baktım mı ve toplama ya da çıkarmaya buna göre karar verdim mi?