Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 16›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · Isı Alışverişi ve Hâl Değişimi
Bilgi notu
Isı Alışverişi ve Hâl Değişimi
- Isı alan madde ısınır; yeterince ısı alırsa erir veya buharlaşır. Isı veren madde soğur; yeterince ısı verirse donar veya yoğuşur.
- Saf bir madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kalır.
- Erime, donma ve kaynama noktaları maddeye özgüdür; saf su deniz seviyesinde 0 °C de erir veya donar, 100 °C de kaynar.
- Isı alan maddenin tanecikleri birbirinden uzaklaşır, ısı veren maddenin tanecikleri birbirine yaklaşır.
Örnek: −10 °C deki bir buz parçası ısıtılıyor. Sıcaklığı önce nasıl değişir, 0 °C ye gelince ne olur?
Çözüm: Önce sıcaklık −10 °C den 0 °C ye yükselir. 0 °C de buz erimeye başlar; tamamı erirken sıcaklık 0 °C de sabit kalır, erime bitince su ısınmaya devam eder.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Isı alan bir maddede görülebilen iki hâl değişimini yaz.
Saf suyun deniz seviyesindeki kaynama noktası kaç °C dir?
Isı veren su buharı hangi hâl değişimini yapar?
Uygulama
Su buharı yoğuşurken tanecikleri arasındaki uzaklık artar mı, azalır mı?
Saf su soğutuluyor ve sıcaklığı 0 °C ye ulaşıyor. Suya ne olur ve su tamamen donuncaya kadar sıcaklığı nasıl değişir?
Bir deneyde buz ısıtılıyor ve 2 dakikada bir sıcaklık ölçülüyor: 0. dk −6 °C, 2. dk 0 °C, 4. dk 0 °C, 6. dk 0 °C, 8. dk 5 °C. Sıcaklığın sabit kaldığı zaman aralığı hangisidir ve bu sırada hangi hâl değişimi gerçekleşiyordur?
Düşün
Fatma, masada duran 80 °C lik bir bardak sütün bir süre sonra 30 °C ye düştüğünü gözlemliyor. Süt ısı mı almış, vermiş midir? Süt hâl değiştirmiş midir? Tanecikler arası uzaklık açısından yorumla.
Deniz seviyesinde iki özdeş kapta aynı miktarda saf su kaynıyor. Birinin altındaki ocak kısık, diğerinin altındaki yüksek ayarda. İki kaptaki suyun sıcaklıkları aynı mıdır? Neden? Yüksek ayarlı ocakta ne farklı olur?
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Erime ve buharlaşma (kaynama). | Katı maddeler ısı alarak erir, sıvılar ısı alarak buharlaşır. | 8 |
| 2 | 100 °C. | Saf su deniz seviyesinde 100 °C de kaynar. | 8 |
| 3 | Yoğuşma (sıvıya dönüşür). | Gaz hâlindeki madde ısı verince sıvı hâle geçer. | 8 |
| 4 | Azalır. | Isı veren maddenin tanecikleri birbirine yaklaşır. | 12 |
| 5 | Su donmaya başlar; donma süresince sıcaklık 0 °C de sabit kalır. | Saf maddeler hâl değiştirirken sıcaklık sabit kalır. | 12 |
| 6 | 2. dakika ile 6. dakika arası (0 °C de sabit); buzun erimesi. | Sıcaklığın 0 °C de sabit kaldığı sürede buz erir. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Süt ısı vermiştir (4 p). Süt hâl değiştirmemiştir, sıvı kalmıştır; çünkü donma sıcaklığına ulaşmamıştır (6 p). Hâl değiştirmediği için tanecikler arası uzaklık sıvı hâldeki gibi kalır, belirgin değişmez; taneciklerin hareketi yavaşlar (6 p). Sıcaklık düşmesi ısı verildiğini gösterir; hâl değişimi ancak maddenin geçiş sıcaklığına ulaşılınca olur (4 p). Toplam 20 p. | Sıcaklık düşüyorsa madde ısı veriyordur; hâl değişimi ancak ilgili geçiş sıcaklığına ulaşılınca olur. | 20 |
| 8 | Ölçütler: Sıcaklıklar aynıdır, ikisi de 100 °C dir (6 p). Kaynama sırasında saf maddenin sıcaklığı sabit kalır, daha fazla ısı sıcaklığı artırmaz (6 p). Yüksek ayarlı ocakta ısı daha hızlı verildiğinden su daha çabuk buharlaşır, su daha kısa sürede azalır (8 p). Toplam 20 p. | Kaynama sıcaklığı maddeye özgüdür; ısı kaynatma hızını değiştirir, sıcaklığı değiştirmez. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Hâl değişimi sırasında sıcaklığın artmaya devam ettiğini sanmak. · Isı veren her maddenin mutlaka hâl değiştirdiğini düşünmek.
Öz kontrol: Isı alan bir madde her zaman hâl değiştirir mi ve hâl değişimi sırasında sıcaklığı nasıl davranır?