Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 23›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · Genleşme ve Büzülme
Bilgi notu
Genleşme ve Büzülme
- Isınan maddenin hacmi artar; bu olaya genleşme denir.
- Soğuyan maddenin hacmi azalır; bu olaya büzülme denir.
- Katılar, sıvılar ve gazlar genleşip büzülür.
- Aynı sıcaklık artışında gazlar sıvılardan, sıvılar katılardan daha çok genleşir.
Örnek: Soğukken halkadan tam geçen metal bir bilye ısıtılınca halkadan geçemiyor. Neden?
Çözüm: Bilye ısınınca genleşir, hacmi ve çapı artar. Çapı halkanın açıklığından büyük olduğu için halkadan geçemez.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Isınan bir maddenin hacmi nasıl değişir? Bu olaya ne ad verilir?
Soğuk bir odada şişirilen bir balon sıcak bir odaya getirilirse balonun hacmi nasıl değişir? Nedenini yaz.
Köprülerin bazı bölümleri arasında küçük boşluklar bırakılır. Bu boşluklar sıcak havalarda neden gereklidir?
Uygulama
20 °C'de 100 cm uzunluğunda bir metal çubuk önce ısıtılıyor, sonra buzdolabında soğutuluyor. Isıtıldığında ve soğutulduğunda çubuğun boyu 100 cm'ye göre nasıl olur?
Hacimleri eşit olan hava, su ve demir parçası aynı miktar ısıtılıyor. Genleşme miktarlarını çoktan aza doğru sırala.
Bir cam termometredeki sıvı buzlu suya batırılıyor. Sıvı seviyesi nasıl değişir ve neden?
Düşün
Sıkışmış bir kavanozun metal kapağını bir öğrenci sıcak su altında tutuyor ve kapak kolay açılıyor. Bunun nedenini açıkla. Aynı kapak buzlu suda tutulsaydı ne olurdu?
Tren yolunda raylar arasında bırakılan boşluk kışın ve yazın nasıl değişir? Raylar boşluksuz döşenseydi hangi mevsimde, nasıl bir sorun yaşanırdı? Gerekçeni yaz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Hacmi artar; olaya genleşme denir. | Isınan maddenin tanecikleri daha çok hareket eder ve madde daha çok yer kaplar. | 8 |
| 2 | Balonun hacmi artar (balon biraz şişer); içindeki hava ısınıp genleşir. | Gazlar ısınınca genleşir. | 8 |
| 3 | Sıcakta köprü parçaları genleşip uzar; boşluk bu uzamaya yer açar, böylece köprü bükülmez. | Boşluk olmasa genleşen parçalar birbirine baskı yapıp zarar görürdü. | 8 |
| 4 | Isıtıldığında 100 cm'den uzun, soğutulduğunda 100 cm'den kısa olur. | Isınan katı genleşip uzar, soğuyan katı büzülüp kısalır. | 12 |
| 5 | Hava, su, demir. | Aynı sıcaklık artışında gazlar sıvılardan, sıvılar katılardan daha çok genleşir. | 12 |
| 6 | Sıvının seviyesi alçalır; sıvı soğuyup büzülür. | Soğuyan sıvının hacmi azalır, bu yüzden borudaki seviyesi düşer. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (7 puan) Kapak ısınınca genleşir. (7 puan) Genleşen kapağın çapı büyür, kavanozu sıkmaz, gevşer ve kolay açılır. (6 puan) Buzlu suda kapak büzülür, çapı küçülür ve daha sıkı kavrar, açılması zorlaşır. | Isınan metal genleşir, soğuyan metal büzülür. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (7 puan) Kışın raylar soğuyup büzülür, boşluk genişler. (7 puan) Yazın raylar ısınıp genleşir, boşluk daralır. (6 puan) Boşluk olmasa yazın genleşen raylar birbirini iterek eğilir ya da bükülürdü. | Raylar ısınınca uzar, soğuyunca kısalır; boşluk bu boy değişimine yer açar. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Genleşmeyi yalnız katılara özgü sanıp sıvı ve gazların da genleştiğini unuturlar. · Genleşme ile büzülmeyi karıştırıp ısınınca hacmin azaldığını söylerler.
Öz kontrol: Maddeye ısı mı verildi yoksa maddeden ısı mı alındı; hacmi nasıl değişir?