Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 34›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · Saf Maddelerde Erime, Donma ve Kaynama Noktası
Bilgi notu
Saf Maddelerde Erime, Donma ve Kaynama Noktası
- Saf bir sıvı kaynarken sıcaklığı sabit kalır; bu sabit sıcaklığa kaynama noktası denir.
- Erime ve donma sırasında da saf maddenin sıcaklığı sabit kalır; aynı maddenin erime noktası donma noktasına eşittir.
- Erime, donma ve kaynama noktaları saf maddeler için ayırt edici özelliktir; her saf maddenin kendine özgü değerleri vardır.
- Madde miktarı değişince bu sıcaklıklar değişmez; yalnız hâl değişiminin tamamlanma süresi değişir.
- Aynı basınçta madde kaynama noktasının altında sıvı, üstünde gaz hâldedir.
Örnek: Bir sıvı ısıtılırken sıcaklıklar şöyle ölçülüyor: 0. dk 25 °C, 2. dk 48 °C, 4. dk 65 °C, 6. dk 65 °C, 8. dk 65 °C. Sıvının kaynama noktası kaç °C'tır? 2. dakikada sıvı hangi hâldedir?
Çözüm: 4., 6. ve 8. dakikalarda sıcaklık 65 °C'ta sabit kalmıştır; kaynama noktası 65 °C'tır. 2. dakikada 48 °C < 65 °C olduğundan sıvı henüz kaynamamıştır, sıvı hâldedir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Saf bir sıvı kaynamaya başladıktan sonra, kaynama sürerken sıcaklığı nasıl değişir?
Saf bir maddenin donma noktası 80 °C ise aynı maddenin erime noktası kaç °C'tır?
Saf maddeleri birbirinden ayırt etmede kullanılan, her saf maddeye özgü sıcaklık değerlerinden ikisini yazınız.
Uygulama
Saf bir sıvı ısıtılırken sıcaklıklar şöyle ölçülmüştür: 0. dk 25 °C, 2. dk 50 °C, 4. dk 70 °C, 6. dk 70 °C, 8. dk 70 °C, 10. dk 85 °C. Sıvının kaynama noktası kaç °C'tır ve kaynama hangi dakikada başlamıştır?
R sıvısının kaynama noktası 90 °C, S sıvısının kaynama noktası 120 °C'tır. İki sıvı da açık kaplarda, 100 °C'taki sıcak su banyosunda yeterince uzun süre bekletiliyor. Hangi sıvı kaynar, hangisi sıvı hâlde kalır?
Bir sıvının başlangıç sıcaklığı 22 °C'tır ve kaynamadan önce her dakika 8 °C artmaktadır. Sıvının kaynama noktası 78 °C ise kaynama kaçıncı dakikada başlar?
Düşün
Bir öğrenci aynı ısıtıcıyla 100 mL ve 400 mL saf su ısıtıp kaynama sıcaklıklarını ölçecektir. 'Su miktarı fazla olunca kaynama noktası da daha yüksek çıkar.' diye tahmin ediyor. Bu tahmini değerlendiriniz.
Kaynama noktaları: aseton 56 °C, etil alkol 78 °C, su 100 °C. Bir laboratuvarda etiketsiz üç kapta renksiz saf sıvı vardır (A, B, C). Isıtıldıklarında sıcaklıkları A'da 78 °C'ta, B'de 100 °C'ta, C'de 56 °C'ta sabit kalmıştır. Her kaptaki sıvının ne olduğunu belirleyiniz ve bu yöntemin neden güvenilir olduğunu açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Sabit kalır. | Saf maddeler hâl değiştirirken sıcaklıkları sabit kalır. | 8 |
| 2 | 80 °C | Saf bir maddenin erime noktası donma noktasına eşittir. | 8 |
| 3 | Erime noktası, donma noktası, kaynama noktası (bunlardan herhangi ikisi). | Bu üç sıcaklık değeri saf maddeler için ayırt edici özelliktir. | 8 |
| 4 | Kaynama noktası 70 °C; kaynama 4. dakikada başlamıştır. | Sıcaklık 4. dakikada ilk kez 70 °C'a ulaşıp 6. ve 8. dakikalarda da 70 °C'ta sabit kalmıştır. | 12 |
| 5 | R kaynar; S sıvı hâlde kalır. | Banyonun sıcaklığı 100 °C'tır: 100 > 90 olduğundan R kaynar, 100 < 120 olduğundan S kaynama noktasına ulaşamaz. | 12 |
| 6 | 7. dakikada | Artış gereken sıcaklık: 78 − 22 = 56 °C; süre: 56 ÷ 8 = 7 dakikadır. | 12 |
| 7 | Ölçütler (toplam 20 puan): Tahminin yanlış olduğunu belirtme (4 puan); kaynama noktasının saf maddeye özgü (ayırt edici) bir özellik olduğunu, madde miktarına bağlı olmadığını yazma (8 puan); miktar fazla olan suyun kaynama sıcaklığına daha geç (daha uzun sürede) ulaşacağını ama kaynama sıcaklığının iki durumda da aynı olacağını açıklama (8 puan). | Madde miktarı kaynama noktasını değiştirmez; yalnız sıcaklığın kaynama noktasına ulaşma süresini etkiler. | 20 |
| 8 | Ölçütler (toplam 20 puan): A etil alkol, B su, C aseton (her doğru belirleme 3 puan, toplam 9 puan); kaynama noktasının ayırt edici bir özellik olduğunu belirtme (6 puan); farklı saf maddelerin kaynama noktalarının farklı olduğu, bu yüzden sabit kalan sıcaklığın sıvının kimliğini belirlediğini açıklama (5 puan). | Kaynarken sabit kalan sıcaklık kaynama noktasıdır; 78 °C etil alkole, 100 °C suya, 56 °C asetona aittir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Kaynama sırasında sıcaklığın artmaya devam ettiğini düşünürler. · Sıcaklık sabit kaldığında hangi hâl değişiminin gerçekleştiğini karıştırıp erime noktası ile kaynama noktasını birbirine karıştırırlar.
Öz kontrol: Sıcaklığın sabit kaldığı değer hangi hâl değişimine ait ve maddenin kaynama noktası mı, erime noktası mı?