Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 75›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · Ampul parlaklığını etkileyen değişkenler
Bilgi notu
Ampul parlaklığını etkileyen değişkenler
- Ampulden geçen akım arttıkça ampul daha parlak yanar.
- Devredeki pil sayısı arttıkça akım ve parlaklık artar.
- İletken telin uzunluğu arttıkça direnci artar, akım azalır.
- Telin kesit alanı (kalınlığı) arttıkça direnci azalır; telin cinsi de direnci değiştirir.
- Deneyde yalnız bir değişken değiştirilir, diğerleri sabit tutulur.
Örnek: Bir devrede 1 pil varken ampul sönük yanıyor. Pil sayısı 3 yapılırsa parlaklık nasıl değişir?
Çözüm: Pil sayısı artınca devredeki akım artar. Akım arttığı için ampul daha parlak yanar.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Ampulden geçen akım arttığında ampulün parlaklığı nasıl değişir?
Bir telin kesit alanı denince telin hangi özelliği kastedilir?
Bir telin direncinin en küçük olması için uzunluğu ve kalınlığı nasıl olmalıdır?
Uygulama
Aynı cins ve aynı kalınlıkta X teli 20 cm, Y teli 50 cm, Z teli 100 cm uzunluğundadır. Her biri özdeş pil ve özdeş ampulle ayrı bir devreye bağlanıyor. Ampulleri en parlaktan en sönüğe doğru sıralayınız.
Bir öğrenci, aynı cins ve aynı uzunlukta bir kalın tel ile bir ince teli ayrı devrelere bağlayıp ampul parlaklığını karşılaştıracaktır. Bu deneyde değiştirdiği değişken hangisidir?
Bir devrede kalın ve kısa bir tel çıkarılıp yerine aynı cins ince ve uzun bir tel takılıyor. Ampulün parlaklığı için ne söylenebilir? Nedenini yazınız.
Düşün
Bir öğrenci 'Tel uzadıkça ampul daha parlak yanar, çünkü daha çok madde akımı taşır.' diyor. Bu iddiayı bilimsel olarak değerlendirip düzeltiniz.
Telin uzunluğunun ampul parlaklığına etkisini ölçmek için bir deney tasarlayınız. Değiştirilecek değişkeni, ölçülecek değişkeni ve sabit tutulacak değişkenleri yazınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Parlaklık artar. | Akım ile ampulün parlaklığı doğru orantılı olarak değişir. | 8 |
| 2 | Telin kalınlığı | Kesit alanı telin kalınlığını belirtir. | 8 |
| 3 | Kısa ve kalın olmalıdır. | Uzunluk azaldıkça ve kalınlık arttıkça direnç küçülür. | 8 |
| 4 | X teli bağlı devre, Y teli bağlı devre, Z teli bağlı devre (X > Y > Z). | Tel uzadıkça direnç artar, akım azalır; en kısa tel olan X'te akım en büyüktür. | 12 |
| 5 | Telin kalınlığı (kesit alanı) | İki tel arasındaki tek fark kalınlıktır; diğer değişkenler sabittir. | 12 |
| 6 | Parlaklık azalır; çünkü ince ve uzun telin direnci daha büyüktür, devreden geçen akım azalır. | İnce ve uzun telde direnç artar, akım azalır, ampul sönükleşir. | 12 |
| 7 | Tam puan ölçütleri: (1) İddia yanlıştır (5 puan). (2) Tel uzadıkça direnç artar (5 puan). (3) Direnç arttığı için akım azalır ve ampul daha sönük yanar (5 puan). (4) Doğru cümle yazılır: Tel uzadıkça ampul daha sönük yanar (5 puan). | Uzun telin direnci büyüktür; akım azalır ve parlaklık düşer. | 20 |
| 8 | Tam puan ölçütleri: (1) Değiştirilecek değişken: telin uzunluğu (6 puan). (2) Ölçülecek (gözlenecek) değişken: ampulün parlaklığı (6 puan). (3) Sabit tutulacaklar: telin cinsi ve kalınlığı, pil sayısı, ampulün özellikleri gibi en az iki değişken (8 puan). | Güvenilir deneyde yalnız araştırılan değişken değiştirilir, diğerleri sabit tutulur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Uzun telin ampulü daha parlak yaktığını düşünmek; tel uzadıkça direnç artar ve parlaklık azalır. · Deneyde birden fazla değişkeni aynı anda değiştirmek.
Öz kontrol: Bu deneyde yalnız hangi değişkeni değiştirdim ve hangilerini sabit tuttum?