Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 80›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · Ampul Parlaklığını Etkileyen Değişkenler
Bilgi notu
Ampul Parlaklığını Etkileyen Değişkenler
- Aynı devrede pil sayısı arttıkça ampul daha parlak yanar.
- Seri bağlı ampul sayısı arttıkça ampullerin parlaklığı azalır.
- Telin uzunluğu, kalınlığı ve cinsi de parlaklığı etkiler; tel uzadıkça ya da inceldikçe ampul daha sönük yanar.
- Bir deneyde yalnız bir özellik değiştirilir, diğerleri aynı tutulur; böylece farkın nedeni belli olur.
Örnek: Mina telin kalınlığının ampul parlaklığına etkisini inceleyecek. Hangi özellikleri aynı tutmalı, hangisini değiştirmelidir?
Çözüm: Tellerin cinsi ve uzunluğu aynı tutulur; yalnız kalınlık değiştirilir. Böylece parlaklık farkı sadece kalınlıktan kaynaklanır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Aynı devreye bağlanan pil sayısı arttıkça ampulün parlaklığı nasıl değişir?
Seri bağlı ampullerden oluşan bir devreye bir ampul daha eklenirse devredeki ampullerin parlaklığı nasıl değişir?
Bir telin ampul parlaklığını etkileyen üç özelliğini yazınız.
Uygulama
Aynı cins ve aynı kalınlıkta iki telden biri 10 cm, diğeri 40 cm uzunluğundadır. Aynı pil ve aynı ampulle bu teller ayrı ayrı devreye bağlanıyor. Hangi telle kurulan devrede ampul daha parlak yanar?
Aynı cinsten ve aynı uzunlukta iki telden biri ince, diğeri kalındır. Aynı pil ve ampulle hangi telle kurulan devrede ampul daha parlak yanar?
Bir öğrenci telin cinsinin ampul parlaklığına etkisini incelemek istiyor ve bakır ile nikel tel kullanacak. Tellerin hangi iki özelliğini aynı seçmelidir?
Düşün
Ceren telin uzunluğunun ampul parlaklığına etkisini araştırıyor. Sinan ise 'Uzun ve ince bir nikel tel ile kısa ve kalın bir bakır teli karşılaştırırsam uzunluğun etkisini bulurum' diyor. Sinan'ın planındaki hatayı açıklayınız ve doğru bir plan öneriniz.
Aynı pil ve aynı ampulle üç deney yapılıyor. Deney K: nikel tel, 20 cm, kalın, ampul parlak. Deney L: nikel tel, 60 cm, kalın, ampul sönük. Deney M: nikel tel, 20 cm, ince, ampul sönük. K ile L'yi, K ile M'yi ayrı ayrı karşılaştırarak çıkarılabilecek sonuçları yazınız. L ile M karşılaştırılarak neden sonuç çıkarılamayacağını da açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Artar | Pil sayısı arttıkça devredeki enerji artar, ampul daha parlak yanar. | 8 |
| 2 | Azalır | Seri bağlı ampul sayısı arttıkça ampuller daha sönük yanar. | 8 |
| 3 | Uzunluğu, kalınlığı (kesit alanı) ve cinsi | Tel bu üç özelliğine göre akıma farklı zorluk gösterir. | 8 |
| 4 | 10 cm'lik telle kurulan devrede | Tel kısaldıkça akıma gösterdiği zorluk azalır, ampul daha parlak yanar. | 12 |
| 5 | Kalın telle kurulan devrede | Tel kalınlaştıkça akıma gösterdiği zorluk azalır, ampul daha parlak yanar. | 12 |
| 6 | Uzunluğunu ve kalınlığını (kesit alanını) | Yalnız cins değişirse parlaklık farkı cinsten kaynaklanır. | 12 |
| 7 | Ölçütler (toplam 20 puan): Planda uzunluk, kalınlık ve cins birlikte değiştiği için hatalı olduğunu belirtme (7); bu yüzden parlaklık farkının hangi özellikten kaynaklandığının belli olmayacağını yazma (6); doğru plan: aynı cins ve aynı kalınlıkta, yalnız uzunlukları farklı teller kullanmak (7). | Kontrollü deneyde yalnız bir özellik değiştirilir; Sinan'ın planında üç özellik birden farklıdır. | 20 |
| 8 | Ölçütler (toplam 20 puan): K-L: yalnız uzunluk farklıdır; uzunluk arttıkça parlaklık azalır (8); K-M: yalnız kalınlık farklıdır; kalınlık azaldıkça parlaklık azalır (8); L-M: hem uzunluk hem kalınlık farklı olduğundan parlaklık farkının nedeni belirlenemez (4). | Yalnız bir özelliğin değiştiği deneyler karşılaştırılabilir; iki özellik farklıysa neden belirsiz kalır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Aynı anda birden çok özelliği değiştirip sonucu tek bir özelliğe bağlamak. · Kalın telin akıma daha çok zorluk gösterdiğini sanmak.
Öz kontrol: Bu karşılaştırmada yalnız bir özellik mi değişiyor, yoksa birden fazla mı?