Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 84›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · İletkenin Direnci ve Ampul Parlaklığı
Bilgi notu
İletkenin Direnci ve Ampul Parlaklığı
- Bir iletkenin direnci uzunluğuna, dik kesit alanına (kalınlığına) ve cinsine bağlıdır.
- İletken uzadıkça direnç artar; dik kesit alanı büyüdükçe direnç azalır.
- Direnç arttıkça devreden geçen akım azalır ve ampul daha sönük yanar.
- Bir değişkenin etkisini ölçmek için deneyde yalnız o değişken farklı, diğerleri aynı tutulur.
Örnek: Aynı cins ve aynı uzunluktaki bir kalın tel ile bir ince tel, aynı pile ve aynı ampule ayrı ayrı bağlanıyor. Hangi telle ampul daha parlak yanar?
Çözüm: Uzunluk ve cins aynı, yalnız kalınlık farklıdır. Kalın telin dik kesit alanı büyük olduğundan direnci küçüktür. Direnç küçük olunca akım büyür ve ampul daha parlak yanar. Kalın telle daha parlak yanar.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bir iletkenin direncini etkileyen üç değişkeni yazınız.
Aynı maddeden yapılmış ve aynı kalınlıktaki 2 m ile 4 m uzunluğundaki iki telden hangisinin direnci daha büyüktür?
Bir devrede iletkenin direnci artırılırsa devreden geçen akım ve ampulün parlaklığı nasıl değişir?
Uygulama
Aynı uzunluk ve kalınlıktaki bakır tel ile nikrom tel aynı pile ve aynı ampule ayrı ayrı bağlanıyor. İki telin direnci aynı mıdır? Ampul hangisinde daha parlak yanar?
Zeynep, iletkenin kalınlığının direnci etkileyip etkilemediğini test edecektir. Dört telden biri A: bakır, 1 m, ince; B: bakır, 1 m, kalın; C: demir, 2 m, kalın; D: bakır, 2 m, ince. Deney için hangi iki teli seçmelidir? Nedenini yazınız.
Bir öğretmen, iki teli karşılaştırırken yalnız bir özelliğin farklı olmasını ister. Bunun nedenini bir cümleyle yazınız.
Düşün
Üç bakır telin özellikleri: A: 1 m, ince; B: 1 m, kalın; D: 2 m, ince. Bu telleri dirençleri küçükten büyüğe doğru sıralayınız ve hangi karşılaştırmalara dayandığınızı açıklayınız.
Bir uzatma kablosu gereğinden çok uzun ve çok ince yapılırsa kabloya bağlanan ampul nasıl çalışır? Direncin bağlı olduğu değişkenleri kullanarak açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | İletkenin uzunluğu, dik kesit alanı (kalınlığı) ve cinsi. | Direnç bu üç değişkene bağlıdır. | 8 |
| 2 | 4 m uzunluğundaki telin direnci daha büyüktür. | Cins ve kalınlık aynıyken uzunluk arttıkça direnç artar. | 8 |
| 3 | Akım azalır ve ampul daha sönük yanar. | Direnç akımın geçişine karşı koyar; direnç artınca akım azalır, parlaklık da azalır. | 8 |
| 4 | Hayır, iletkenin cinsi farklı olduğu için dirençleri farklıdır. Nikromun direnci bakırdan büyüktür; bu yüzden ampul bakır telle daha parlak yanar. | Cins farkı dirençte fark yaratır; direnci küçük olan telde akım büyük, ampul daha parlaktır. | 12 |
| 5 | A ve B teli. Bu iki telin yalnız kalınlığı farklıdır; cinsleri ve uzunlukları aynıdır. | Bir değişkenin etkisini görmek için yalnız o değişken farklı olan teller seçilir. | 12 |
| 6 | Ampul parlaklığındaki farkın hangi değişkenden kaynaklandığını kesin olarak anlayabilmek için. | Birden çok özellik farklı olursa fark hangi değişkenden doğduğu bilinemez. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (1) Doğru sıralama: B < A < D (8 puan); (2) A ile B’nin yalnız kalınlığının farklı olduğunu, kalın telin (B) direncinin daha küçük olduğunu belirtme (6 puan); (3) A ile D’nin yalnız uzunluğunun farklı olduğunu, uzun telin (D) direncinin daha büyük olduğunu belirtme (6 puan). | Kalınlık arttıkça direnç azalır (B < A); uzunluk arttıkça direnç artar (A < D). | 20 |
| 8 | Ölçütler: (1) Kablo uzadıkça direncin arttığını yazma (6 puan); (2) Kablo inceldikçe (dik kesit alanı azaldıkça) direncin arttığını yazma (6 puan); (3) Direnç artınca akımın azaldığını ve ampulün sönük yandığını yazma (8 puan). | Uzun ve ince kabloda direnç büyür; akım azaldığı için ampul normalden sönük yanar. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Birden çok özelliği aynı anda değiştirip sonucu tek bir değişkene bağlamak. · İnce telin direncinin kalın telden küçük olduğunu düşünmek.
Öz kontrol: Karşılaştırdığım iki telde yalnız bir özellik mi farklı?