Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 90›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · Reosta ve Ampul Parlaklığı
Bilgi notu
Reosta ve Ampul Parlaklığı
- Reosta, direnci ayarlanabilen devre elemanıdır; sürgü, devrede kalan tel uzunluğunu değiştirir.
- Devrede kalan tel uzunluğu arttıkça direnç artar, akım azalır.
- Akım azalınca ampul daha sönük, akım artınca daha parlak yanar.
- Pil ve ampuller özdeşse parlaklık farkı reostanın direncinden kaynaklanır.
Örnek: Bir devrede reostanın sürgüsü, devrede kalan tel uzunluğunu 20 cm'den 35 cm'ye çıkaracak şekilde kaydırılıyor. Ampulün parlaklığı nasıl değişir?
Çözüm: Tel uzar, direnç artar. Direnç artınca akım azalır. Akım azalınca ampul daha sönük yanar.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Reostanın devredeki görevi nedir? Bu görevi nasıl yerine getirir?
Reostada devrede kalan tel uzunluğu kısalırsa devrenin direnci nasıl değişir?
Bir devrede direnç artırılırsa devreden geçen akım ve ampulün parlaklığı nasıl değişir?
Uygulama
Aynı pil ve özdeş ampullerle kurulan üç devrede reostanın devrede kalan tel uzunlukları şöyledir: X devresinde 10 cm, Y devresinde 30 cm, Z devresinde 20 cm. Devrelerin dirençlerini büyükten küçüğe, ampul parlaklıklarını en parlaktan en sönüğe sıralayınız.
Bir deneyde reostanın sürgüsü üç konuma getiriliyor. Konum 1'de ampul çok sönük, konum 2'de orta parlaklıkta, konum 3'te çok parlak yanıyor. Hangi konumda reostanın direnci en küçüktür? Hangi konumda devrede kalan tel en uzundur?
Aynı pil ve özdeş ampullerle iki devre kuruluyor. Birinde reosta yoktur, diğerinde reostanın bobininin tamamı devrededir. Hangi devredeki ampul daha parlak yanar? Nedenini yazınız.
Düşün
Kader, ışığı kısılabilen bir masa lambası yapmak istiyor. Elinde pil, ampul, kablo ve reosta var. Devreyi nasıl kurması gerektiğini ve lambayı kısmak için reostanın devrede kalan tel uzunluğunu nasıl değiştirmesi gerektiğini gerekçesiyle açıklayınız.
Bir deneyde reostanın devrede kalan tel uzunluğu ve ampulden geçen akım ölçülüyor: 10 cm için 0,8 A; 20 cm için 0,5 A; 30 cm için 0,3 A. Veriyi yorumlayarak tel uzunluğu, direnç, akım ve ampul parlaklığı arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Ampul hangi tel uzunluğunda en sönük yanar?
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Devrenin direncini ayarlar; sürgüsünü kaydırarak devrede kalan tel uzunluğunu değiştirir. | Tel uzunluğu değişince direnç değişir. | 8 |
| 2 | Direnç azalır. | Tel kısaldıkça direnç küçülür. | 8 |
| 3 | Akım azalır, ampulün parlaklığı da azalır. | Direnç arttıkça akım azalır; akımı az olan ampul daha sönük yanar. | 8 |
| 4 | Direnç: Y > Z > X. Parlaklık: X > Z > Y. | Tel uzunluğu fazla olan devrenin direnci büyüktür: 30 > 20 > 10 cm. Direnci büyük olanın akımı az, ampulü sönüktür. | 12 |
| 5 | Direnç en küçük olan konum 3'tür; devrede kalan tel en uzun olan konum 1'dir. | Ampul en parlaksa akım en büyüktür, yani direnç en küçüktür. Ampul en sönükse direnç en büyüktür, yani tel en uzundur. | 12 |
| 6 | Reostasız devredeki ampul daha parlak yanar; çünkü reosta devreye ek direnç ekler ve akımı azaltır. | Reostanın tamamı devredeyken direnç büyüktür, akım azalır, ampul sönükleşir. | 12 |
| 7 | Ölçütler (toplam 20 puan): (1) Pil, ampul ve reostanın birbirine seri (art arda) bağlı bir devre kurulur: 6 puan. (2) Lambayı kısmak için ampulden geçen akımın azaltılması, yani direncin artırılması gerektiği belirtilir: 7 puan. (3) Sürgü kaydırılarak devrede kalan tel uzunluğunun artırıldığı, böylece direncin arttığı ve akımın azaldığı açıklanır: 7 puan. | Işığı kısmak için akım azaltılır; akımı azaltmak için tel uzatılarak direnç artırılır. | 20 |
| 8 | Ölçütler (toplam 20 puan): (1) Tel uzunluğu arttıkça akımın azaldığı belirtilir: 6 puan. (2) Akımın azalmasının direncin arttığını gösterdiği, yani tel uzadıkça direncin arttığı söylenir: 6 puan. (3) Akım azaldıkça ampulün parlaklığının azaldığı ve en sönük yanmanın 30 cm tel uzunluğunda olduğu yazılır: 8 puan. | Tel uzunluğu 10 cm'den 30 cm'ye çıkarken akım 0,8 A'den 0,3 A'ye düşer; en küçük akım 30 cm'dedir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Direncin artmasının ampul parlaklığını da artıracağını sanmak. · Reostada akımın geçtiği tel uzunluğunu değil de telin tamamını esas alarak direnç hakkında yorum yapmak.
Öz kontrol: Devrede kalan tel uzunluğu değişince direnç, akım ve parlaklık sırasıyla nasıl değişir?