Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 91›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · İletkenin Direnci ve Ampul Parlaklığı
Bilgi notu
İletkenin Direnci ve Ampul Parlaklığı
- Bir telin elektrik akımına gösterdiği zorluğa direnç denir.
- Tel uzadıkça direnci artar; tel kalınlaştıkça (kesit alanı büyüdükçe) direnci azalır.
- Telin cinsi de direnci değiştirir.
- Direnç büyüdükçe devreden geçen akım azalır ve ampul daha sönük yanar.
- Kontrollü deneyde yalnız bir değişken değiştirilir, diğerleri sabit tutulur.
Örnek: Aynı cins ve aynı kalınlıktaki 20 cm ve 50 cm uzunluğunda iki telden biri sırayla aynı pil ve ampule bağlanıyor. Ampul hangi telle daha parlak yanar?
Çözüm: Tellerin yalnız uzunluğu farklıdır. Kısa telin direnci küçüktür, devreden daha çok akım geçer. Bu yüzden 20 cm'lik telle ampul daha parlak yanar.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bir telin uzunluğu artırılırsa telin direnci nasıl değişir?
Bir devrede ampulün parlaklığı, devreden geçen hangi büyüklük arttıkça artar?
K teli bakırdan, 50 cm uzunlukta ve incedir; N teli demirden, 50 cm uzunlukta ve incedir. Aynı pil ve aynı ampulle ayrı ayrı kurulan devrelerde K teli takılınca ampul parlak, N teli takılınca sönük yanıyor. İki telden hangisinin direnci daha küçüktür?
Uygulama
Dört tel tanıtılıyor. K: bakır, 50 cm, ince. L: bakır, 50 cm, kalın. M: bakır, 100 cm, ince. N: demir, 50 cm, ince. Telin kalınlığının (kesit alanının) ampul parlaklığına etkisini araştırmak için hangi iki tel seçilmelidir? Nedenini yazınız.
K teli (bakır, 50 cm, ince) ve M teli (bakır, 100 cm, ince) ayrı ayrı aynı pil ve ampule bağlanıyor. Hangi telle ampul daha parlak yanar? Nedenini direnç ve akım kavramlarıyla açıklayınız.
Dört tel şöyledir: K: bakır, 50 cm, ince. L: bakır, 50 cm, kalın. M: bakır, 100 cm, ince. N: demir, 50 cm, ince. Ece, iletken cinsinin ampul parlaklığına etkisini araştırmak için L ve N tellerini kullanmıştır. (a) Bu deney düzeneği neden hatalıdır? (b) Doğru deney için hangi iki tel seçilmelidir?
Düşün
Bir reostada akımın geçtiği bobin parçası, sürgü sola kaydırıldığında kısalıyor, sağa kaydırıldığında uzuyor. Reosta bir ampulle birlikte devreye bağlanmıştır ve ampulün en parlak yanması isteniyor. (a) Sürgü hangi yöne kaydırılmalıdır? (b) Bobin uzunluğundaki değişimin direnç, akım ve ampul parlaklığı üzerindeki etkisini sırasıyla açıklayınız.
Ece, bakır tellerle bir deney yapıyor. Tel 1: 20 cm, ince; Tel 2: 40 cm, ince; Tel 3: 80 cm, ince. Aynı pil ve aynı ampulü kullanıyor. Ampul Tel 1 ile çok parlak, Tel 2 ile orta parlaklıkta, Tel 3 ile sönük yanıyor. (a) Bu deneyde değiştirilen değişken nedir? (b) Sabit tutulan değişkenleri yazınız. (c) Sonucu direnç ve akım kavramlarıyla yorumlayınız. (d) Aynı koşullarda 160 cm uzunluğunda ince bir bakır tel kullanılsaydı ampulün parlaklığı için ne tahmin edersiniz?
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Artar. | Tel uzadıkça elektrik akımının geçeceği yol uzar ve direnç büyür. | 8 |
| 2 | Elektrik akımı (akım şiddeti). | Devreden daha çok akım geçtikçe ampul daha parlak yanar; akım ise direnç azaldıkça artar. | 8 |
| 3 | K telinin (bakır telin) direnci daha küçüktür. | Ampulü daha parlak yaktığı için K telli devreden daha çok akım geçmiştir; bu da K telinin direncinin küçük olduğunu gösterir. | 8 |
| 4 | K ve L (6 puan). Bu iki telin cinsi ve uzunluğu aynı, yalnız kalınlığı farklıdır (6 puan). | Kontrollü deneyde yalnız araştırılan değişken farklı olmalıdır. K ve L'de cins (bakır) ve uzunluk (50 cm) aynı, kalınlık farklıdır. | 12 |
| 5 | K telinde (4 puan). M teli daha uzun olduğu için direnci büyüktür (4 puan); bu yüzden devreden geçen akım azdır, K telinde ise akım daha fazladır (4 puan). | Cins ve kalınlık aynı olduğundan fark yalnız uzunluktadır. Kısa telin direnci küçük, akımı fazladır; ampul daha parlak yanar. | 12 |
| 6 | (a) 6 puan: L ve N'nin hem cinsi hem kalınlığı farklıdır; ampul parlaklığındaki değişimin hangi nedenden kaynaklandığı anlaşılamaz. (b) 6 puan: K ve N. | K ve N'nin uzunluğu (50 cm) ve kalınlığı (ince) aynıdır, yalnız cinsleri farklıdır; bu yüzden cinsin etkisi ayrı olarak gözlenebilir. | 12 |
| 7 | (a) 4 puan: Sola. (b) Bobin parçası kısalır (4 puan); direnç azalır (4 puan); devreden geçen akım artar (4 puan); ampul daha parlak yanar (4 puan). (Toplam 20 puan) | Akımın geçtiği tel kısalınca direnç azalır. Direnç azalınca akım artar ve ampulün parlaklığı artar. | 20 |
| 8 | (a) 5 puan: Telin uzunluğu. (b) 5 puan: Telin cinsi ve kalınlığı (aynı pil ve ampul de kabul edilir). (c) 6 puan: Uzunluk arttıkça direnç artar, devreden geçen akım azalır ve ampul daha sönük yanar. (d) 4 puan: Tel 3'ten bile daha sönük yanar (neredeyse yanmaz). (Toplam 20 puan) | Tel uzadıkça direnç artar ve akım azalır. 160 cm, 80 cm'den uzun olduğu için direnç daha da büyük, ampul daha da sönük olur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Kalın telin direncinin büyük olduğunu sanmak. · Deneyde birden fazla değişkeni aynı anda değiştirmek.
Öz kontrol: Bu deneyde yalnız hangi değişkeni değiştirdim, hangilerini sabit tuttum?