Sosyal Bilgiler 6. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap) — Sayfa 117 Cevapları

Eski Türklerde hükümdarın yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiği inancıdır. Günümüzde yönetim anlayışımızda bu anlamıyla kullanılmaz; işaretleme sayfa 116'daki kullanıma bağlıdır.

1. İstenen: Sayfa 116'daki "kut" kavramının anlamını yazmak ve günümüzde kullanılıp kullanılmadığını işaretlemek.
2. Sayfa 116'da kut kavramının geçtiği cümleyi buluyoruz.
3. Metne göre kut, hükümdara devleti yönetme yetkisinin ve gücünün Gök Tanrı tarafından verildiği anlamına geliyor.
4. Günümüzde yönetme yetkisinin seçimle halktan geldiğini düşünerek kavramın bu anlamla kullanılıp kullanılmadığına karar veriyoruz.

Kendini kontrol et: Yazdığım anlam sayfa 116'daki kut tanımıyla aynı mı?

Kağan, devleti yöneten en yüksek yetkili kişiydi. Günümüzde yönetici unvanı olarak kullanılmaz; yerine cumhurbaşkanı gibi unvanlar vardır.

1. İstenen: "Kağan" kavramının anlamını yazmak ve günümüzde kullanılıp kullanılmadığını işaretlemek.
2. Sayfa 116'da devletin başındaki hükümdara "kağan", "hakan" veya "han" unvanı verildiğini buluyoruz.
3. Bilgi Kutusu'ndan kağanın kurultayın başkanı olduğunu ve son sözün ona ait olduğunu ekliyoruz.
4. Günümüzde devlet başkanına bu unvanın verilmediğini düşünerek işaretlemeyi yapıyoruz.

Kendini kontrol et: Yazdığım anlam kağanın devletin başındaki hükümdar olduğunu belirtiyor mu?

Savaş, barış, hükümdar seçimi gibi konular burada konuşulurdu. Günümüzde kurultay sözcüğü parti ve kurumların büyük toplantıları için kullanılır; benzer işlevi meclis görür.

1. İstenen: "Toy/kurultay" kavramının anlamını yazmak ve günümüzde kullanılıp kullanılmadığını işaretlemek.
2. Kaynak 4'te siyasi, askerî, ekonomik ve kültürel meselelerin görüşüldüğü devlet meclisine toy (kurultay) dendiğini buluyoruz.
3. Bilgi Kutusu'ndan kurultaya kağanın başkanlık ettiğini ve bir danışma meclisi olduğunu ekliyoruz.
4. Kurultay sözcüğünün bugün parti ve kurumların büyük toplantıları için kullanıldığını düşünerek işaretliyoruz.

Kendini kontrol et: Yazdığım anlamda kurultayın devlet işlerinin görüşüldüğü bir meclis olduğu var mı?

Hatun, devlet yönetiminde de söz sahibi olan hükümdar eşiydi. Günümüzde kadın anlamında 'hatun' sözcüğü (özellikle kişi adlarında) kullanılmaya devam eder.

1. İstenen: "Hatun" kavramının anlamını yazmak ve günümüzde kullanılıp kullanılmadığını işaretlemek.
2. Kaynak 4'te kağanın eşinin törenle "hatun" unvanını aldığını buluyoruz.
3. Hatunların devlet meclisine katılıp oy kullandığını ve elçi kabul edebildiğini not ediyoruz.
4. Hatun sözcüğünün bugün kadın anlamında ve kişi adlarında yaşadığını düşünerek işaretliyoruz.

Kendini kontrol et: Yazdığım anlam hatunun kağanın eşi olduğunu belirtiyor mu?

Hem eski hem günümüz yönetiminde bir devlet başkanı, danışma/karar organı, orduya ve hukuka dayalı düzen bulunur.

1. İstenen: İlk Türk devletlerinin yönetimi ile ülkemizin yönetimi arasındaki ortak yönleri bulmak.
2. Her iki dönemde de devletin başında bir yöneticinin bulunduğunu düşünüyoruz.
3. Eskiden kurultay, bugün meclis gibi danışma ve karar organlarının olduğunu karşılaştırıyoruz.
4. Ordu, adalet ve vergi işlerinin düzenli yürütüldüğünü ve halkın refahının amaçlandığını belirliyoruz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yöneticilerin yetkisi sınırsız değildir; eskiden töre, bugün kanunlar yöneticiyi sınırlar. (Öğrenci benzerliği sayfa 116'daki töre bilgisine dayandırırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım her benzerlik hem ilk Türk devletlerinde hem de bugünkü yönetimde var mı?

Bugünkü cumhuriyet yönetimi seçime, anayasaya ve kuvvetler ayrılığına dayanır; ilk Türk devletlerinde hükümdarlık hanedan içinde geçerdi.

1. İstenen: İlk Türk devletleri ile günümüz yönetimi arasındaki farkları bulmak.
2. Eskiden yönetme yetkisinin (kut) Tanrı'dan geldiğine ve hanedan üyelerine geçtiğine inanıldığını hatırlıyoruz.
3. Bugün yöneticilerin halk tarafından seçimle belirlendiğini, yetkinin halk iradesine dayandığını karşılaştırıyoruz.
4. Eskiden kağan, bugün cumhurbaşkanı olduğunu; bugün anayasa ve kuvvetler ayrılığının esas olduğunu ekliyoruz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Eskiden kurultay kararları kağana tavsiye niteliğindeydi; bugün meclisin çıkardığı kanunlar herkes için bağlayıcıdır. (Öğrenci farkı sayfa 116'daki Bilgi Kutusu'na dayandırırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım her farkta eski dönemi ve bugünü ayrı ayrı belirttim mi?