Ana sayfa›Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 112›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 6. sınıf · Tema ve Ana Fikir
Bilgi notu
Tema ve Ana Fikir
- Tema, metnin etrafında şekillendiği temel kavramdır; genellikle bir ya da iki sözcükle söylenir: dostluk, vatan sevgisi.
- Ana fikir, metnin okura vermek istediği ileti ya da mesajdır; tam bir cümleyle söylenir.
- Konu, metinde neyin anlatıldığıdır; tema ise bu anlatılanın arkasındaki kavramdır.
- Temayı bulmak için olayları, kahramanın davranış ve duygularını incele; ortak bir değer ara.
Örnek: Eylül her sabah okula giderken sokaktaki aç kedilere mama bıraktı. Komşular önce şaşırdı, sonra onlar da su kapları koydu. Metnin temasını ve ana fikrini yaz.
Çözüm: Olaylar hayvanlara yardım etmeyi anlatıyor. Tema: hayvan sevgisi (merhamet). Ana fikir: Küçük iyilikler başkalarına da örnek olur.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bir metnin etrafında şekillendiği, genellikle bir ya da iki sözcükle söylenen temel kavrama ne ad verilir?
Kerem, kırılan arkadaşının oyuncağını gizlice yapıştırıp sabah bıraktı. Kimse görmedi ama Kerem içinde huzur duydu. Bu metnin temasını bir ya da iki sözcükle yaz.
Tema ile ana fikirden hangisi bir sözcük ya da kavramla, hangisi tam bir cümleyle söylenir?
Uygulama
Sevgi, parkın çöpler yüzünden solmuş çimenlerini görünce arkadaşlarıyla bir temizlik günü düzenledi. Birkaç hafta sonra park yeniden yemyeşil oldu. Bu metnin temasını ve ana fikrini yaz.
Üç ayrı metinden alınan şu cümlelerin ortak temasını yaz: (1) 'Cevat, son ekmeğini yoldaşıyla paylaştı.' (2) 'Zeynep, arkadaşının ödevini yetiştirmesi için ona saatlerce yardım etti.' (3) 'Komşular, selden zarar gören ailenin evini birlikte onardı.'
Deniz, yarışmada ikinci olmasına rağmen kazanan arkadaşını içtenlikle kutladı. 'Önemli olan çabaydı.' dedi. Metindeki hangi ifade temaya ipucu verir? İfadeyi yaz ve metnin temasını belirt.
Düşün
Anıl, babasıyla balığa çıktı. Ağın boş geldiğini görünce yılmadı; ertesi gün tekrar denedi ve sonunda sepetini doldurdu. Bu metin için konuyu, temayı ve ana fikri yazarak konu ile temanın farkını açıkla.
Bir tema 'Dostluk Köprüsü' başlığını taşıyor olsun. Dostluk temasını yansıtan, kendi yazacağın 2 cümlelik özgün bir kısa metin yaz; ardından temayı hangi ipuçlarına bakarak belirlediğini açıkla.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Tema. | Tema, metnin temel kavramıdır; ana fikir ise metnin iletisini veren cümledir. | 8 |
| 2 | İyilik (yardımseverlik, arkadaşlık ya da fedakârlık gibi uygun kavramlar da kabul edilir). | Kerem karşılıksız olarak arkadaşına iyilik yapıyor; olayların ortak değeri iyiliktir. | 8 |
| 3 | Tema sözcük ya da kavramla, ana fikir tam bir cümleyle söylenir. | Tema 'dostluk' gibi kavramdır; ana fikir 'Dostluk zor günlerde belli olur.' gibi iletidir. | 8 |
| 4 | Ölçütler: Tema kavramı: çevre bilinci, doğa sevgisi ya da çevre temizliği (4 puan); ana fikir tam bir cümleyle, örneğin 'Çevreyi korumak için herkes sorumluluk almalıdır.' (8 puan). Toplam 12 puan. | Olaylar çevreyi temizlemeyi anlatır; iletisi çevreyi koruma sorumluluğudur. | 12 |
| 5 | Yardımlaşma (paylaşma ya da dayanışma gibi uygun kavramlar da kabul edilir). | Üç cümlede de kişiler başkalarına destek oluyor; ortak değer yardımlaşmadır. | 12 |
| 6 | İfade: 'Önemli olan çabaydı.' Tema: sportmenlik, çaba ya da dürüst rekabet gibi uygun bir kavram. | Deniz'in kazananı kutlaması ve çabayı önemsemesi temayı belli eder. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Konu: Anıl'ın babasıyla balık tutması (5 puan); tema: azim, sebat ya da pes etmeme (5 puan); ana fikir tam cümleyle, örneğin 'Pes etmeyen sonunda başarır.' (5 puan); fark: konu metinde ne anlatıldığını, tema ise bu anlatılanın arkasındaki kavramı gösterir (5 puan). Toplam 20 puan. | Konu olayı anlatır, tema olayların temel değerini söyler, ana fikir bu değerden çıkan iletidir. | 20 |
| 8 | Ölçütler: Yazılan 2 cümlelik metin dostluk temasını açıkça yansıtır (8 puan); açıklamada kahramanın davranışı, duygusu ya da olayı gibi somut ipuçlarına dayanılır (6 puan); açıklama metinle tutarlıdır (6 puan). Toplam 20 puan. | Tema, metindeki olay ve davranışlardaki ortak değere bakılarak belirlenir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Metinde geçen bir olayı (konuyu) tema sanmak. · Temayı tam cümle yazarak ana fikirle karıştırmak.
Öz kontrol: Yazdığım tema tüm metni kapsayan bir kavram mı, yoksa yalnızca bir olayın özeti mi?